De 5 gekste theorieën over de Rechtvaardige Rechters

Wordt het verdwenen paneel van het Lam Gods ooit teruggevonden?

Brecht

Het is gemakkelijk om je fantasie op hol te laten slaan bij het mysterie rond de verdwijning van de Rechtvaardige Rechters. Dat paneel - onderdeel van het Lam Gods, geschilderd door Hubert en Jan Van Eyck - werd in 1934 gestolen uit de Sint-Baafskathedraal in Gent. Een ander paneel dat die nacht verdween, Johannes De Doper, werd wel teruggevonden.

Het Gentse Altaarstuk, met in het midden beneden het Lam Gods en links beneden de Rechtvaardige Rechters.

Als de Suske-en-Wiske-alliteratie nog niet genoeg was, werd er ook nog eens naar gezocht met wichelroedes, liet Hitler de overgebleven panelen naar Duitsland verschepen, keerden ze na de oorlog terug, werden er straten opengegooid en - live op televisie - muren van een kerk opgebroken. Tevergeefs.

Hoofdverdachte is zonder twijfel Arsène Goedertier. Die bekende op zijn sterfbed aan zijn advocaat George De Vos dat hij de Rechtvaardige Rechters gestolen en verstopt had. De kannunik van de Sint-Baafstkathedraal was Gabriël Van den Geyn. De kopiist? Jef Van der Veken.

Sindsdien zijn er verschillende theorieën ontstaan over wat er nu precies met dat paneel gebeurd is. De ene is al geloofwaardiger dan de andere. Eén ding is zeker: het is alsof Jerom en Lambik elk moment kunnen opduiken om deze zaak per accident op te lossen.

Alison Souffreau maakte voor dit artikel enkele mysterieuze tekeningen rond het Altaarstuk.

Theorie 1: De maker van de kopie heeft het origineel overschilderd

Schilder-restaurateur Jef Van der Veken kreeg de taak om de kopie te schilderen die de originele zou vervangen. Om duidelijk te maken dat het een kopie was en uit respect voor de Van Eycks, maakte hij van een van de hoofden van de rechters de beeltenis van Leopold III, de toenmalige koning van België.

Maar omdat de rest van de kopie zo gelijkend was, kwamen stemmen op dat hij in het bezit was van het origineel en dat had overschilderd om dit voor eens en voor altijd te verdoezelen. Waarom verdoezelen? Zodat de Kerk bezoekers van het Lam Gods - in de ban van de mysterieuze verdwijning - kan blijven ontvangen. En hun entreegeld.

Bullshit, want…

Dat is natuurlijk larie. Onderzoek wijst uit dat het hout van de kopie veel jonger is dan dat van het origineel. Lang leve de wetenschap.

Theorie 2: De Rechters zitten verstopt in een brug aan de Damse Vaart

Pastoor Gaston van Bortel was lang niet de eerste die - geleid door Onze Lieve Vrouw  en een wichelroede - de exacte locatie van de Rechtvaardige Rechters wist bloot te leggen. Hij was wel de laatste die zijn theorie tot actie wist om te toveren. In 1986 geloofde men écht niet meer in wichelroedes.

De Brugse brug aan de Damse Vaart werd in de jaren 30 vervangen door een betonnen versie. En onder dat beton lag - volgens de pastoor met zijn wichelroede - het gestolen paneel.

Bullshit, want…

De pastoor moest natuurlijk teleurgesteld afdruipen. Na twee dagen boren in het beton, werd nog geen paneel gevonden en werd de zoektocht gestaakt.

 

Theorie 3: Vleermuizen hebben de panelen ondergekakt en dat is serieus misgelopen

Vleermuizenkenners wisten het al: de Sint-Baafskathedraal in Gent zit vol gevleugelde nachtvriendjes. Vleermuizenpoep en kostbare kunstwerken gaan echter niet goed samen. Meer zelfs: de werken gaan er aan kapot. De kanunnik van de kathedraal, Gabriël Van den Geyn, zag op een ochtend dat de Rechtvaardige Rechters en Johannes De Doper, bevuild waren door het vliegende ongedierte.

De Gentse bisschop mocht dat natuurlijk niet weten. Dus veinsde Van den Geyn een diefstal. Hij moest enkel de kerkdeur nog forceren en de klus was geklaard. De panelen konden in alle rust hersteld worden. En niemand minder dan Arsène Goedentier werd opgetrommeld om een restaurateur te zoeken.

Natuurlijk had de bisschop het hele plan in het motje. Maar de bezoekersaantallen van de kathedraal gingen omhoog. De giften in het offerblok ook. Dus de Kerk liet begaan. Ondertussen hangt het origineel terug, met enkele penseelstreken erbij om de uitwerpselen te bedekken. Dat wordt geheim gehouden, want de Kerk verdient 4 euro per bezoeker aan het Lam Gods.

Bull- euh, vleermuizenshit, want…

Deze theorie kan natuurlijk niet, om dezelfde reden als de eerste theorie. En er zitten een aantal wel héél toevallige wendingen in dit plot.

Theorie 4: Het paneel ligt in de abdij van Orval

Dit is alvast de interessantste theorie om aan den lijve te gaan uitzoeken voor speurders, als we de gemiddelde amateurspeurder toch gepensioneerd en bourgondisch mogen noemen. Alleszins: het plaatje klopt met wat wij al dachten.

Omdat kanunnik en verzorger van het Lam Gods Gabriël Van den Geyn het paneel zelf deed verdwijnen, nam hij Valère Goedentier, broer van Arsène, mee naar de abdij van Orval. Dat gebeurde in de jaren vijftig, lang na het verdwijnen van het paneel. Daar had Van den Geyn De Rechtvaardige Rechters verstopt. De abt van die abdij was immers ook Gentenaar en goede vriend van Van den Geyn.

Na dat in mysterie gesluierde dubbelbezoek aan de abdij verklaarde Valère Goedentier zeker te weten dat zijn broer het paneel nooit heeft gestolen. Van den Geyn moet hem daar - met een gerijpte Orval - gemoedsrust hebben gegeven en het gestolen paneel hebben laten zien.

Bullshit, want...

Deze theorie berust, alweer, op een hele hoop toevalligheden. Het enige wat steek kan houden is dat Kerklieden in de jaren vijftig wel eens graag een Orval dronken. De overtuigingskracht van bier staat buiten kijf.

 

Theorie 5: Er staat een gezicht in de rotsen op de Rechtvaardige Rechters, en op een of andere manier heeft dat met de dood van Albert I te maken

Nu wordt het pas écht een boek van Dan Brown. Volgens deze website staat er een gezicht in de rotsen achter de Rechters. Wat dat te maken heeft met de rest van het verhaal? No one knows. Maar die rotsen lijken wel heel hard op die van Marche-les-Dames. En daar gebeurde in het begin van het jaar 1934 een tragisch ongeval. Albert I, Koning der Belgen, overleed er na een val tijdens het klimmen.

Die plek is al sinds de middeleeuwen religieus getint. Er staat namelijk een kapel. Het is zeer goed mogelijk dat de Gebroeders Van Eyck daar schetsen maakten voor de uiteindelijke versie van het paneel. Als eerbetoon aan Albert I, zou het paneel in het grootste geheim in zijn crypte gelegd zijn. Daar ligt het nu nog altijd. Het Koningshuis weigert tot op de dag van vandaag om deze theorie bij te staan en de crypte te openen.

Bullshit?

Misschien spookt het gezicht in de rotsen nog steeds rond in de crypte. Misschien legde het gezicht in de rotsen het paneel daar zelf. Of misschien is het feit dat het koningshuis een waardevol kunstwerk zou laten stelen en dat een gezicht in de rotsen daar iets mee te maken heeft, iets te vergezocht.