Hoe de dode konijnen van Sibran Sampers aan ons geweten knagen

Heir - Könynck

Pieter Claes

Kunst met dode dieren als grondstof, qua shock value kan dat tellen. Al zou je ook kunnen stellen dat onze achteloze vleesconsumptie en onze selectieve blindheid voor het lot van slachtdieren duizendmaal wreder zijn. Kunstenaar Sibran Sampers duwt de wereld een ongemakkelijke spiegel in het gezicht, omlijst met zacht konijnenbont. 

"Ik heb twee konijnen geslacht in een artistiek project, maar niet omwille van de kunst." Zo reageerde Sibran Sampers (26) vier jaar geleden op de polemiek die onstond naar aanleiding van een performance waarin hij twee levende konijnen doodde voor de ogen een publiek. Op die manier wou hij de hypocrisie van de stedelijke vleesconsument aan de kaak stellen. Anno 2018 schopt hij met zijn nieuwe project Heir - Könynck nog harder tegen de collectieve schenen. 

Waarom wou je voor je nieuwe project met hazen werken? 

Sibran Sampers: "Heir - Könynck is gegroeid uit een schets die ik jaren geleden neerkrabbelde. Ik wou iets doen met hazenvellen, maar toen ik van de keurslager terugkeerde met veertig huiden, raakte ik gefascineerd door hun macabere schoonheid. Ik durfde ze haast niet te gebruiken, uit respect voor hun perfecte symmetrie en voor de dieren die de vachten ooit droegen. Tot jaren later het idee voor Heir - Könynck begon te rijpen. Heir verwijst tegelijk naar de Engelse woorden voor 'haas' en 'erfgenaam', terwijl Könynck linkt naar 'konijn', 'koning' en de achternaam van mijn moeder, Deconynck. Allemaal niet toevallig uiteraard, ik word gek van losse eindjes in mijn werk, alles moet in elkaar klikken." 

Hoe vertel je met vellen in een vitrinekast en een kroon gemaakt van scalpen iets over het Europa waarin we leven? 

"Heir - Könynck is bedoeld als een oudheidkundig museum over de toekomst van Europa. Ik was altijd al geïnteresseerd in heraldische symbolen en in hetgeen waarvoor ze staan. De adelaar associëren we vaak met het dominante Duitsland en de Europese Unie wordt aangeduid met een open sterrenhemel. De lege hazenpels leek mij de perfecte vlag om onze samenleving onder te scharen. Een verdord, uitgehold reliek uit het verleden dat desondanks enige schoonheid heeft bewaard. De huiden en de kroon trekken de aandacht en roepen herinneringen op aan een tribaal en gewelddadig verleden, maar ze zijn vals, zonder enige historische waarde."

"Miserie is relatief: je kan pas klagen dat je badwater koud wordt als je überhaupt over een badkamer beschikt" 

Ook voor Tripudiometrie werkte je met dieren. Je gebruikte levende kippen om de toekomst van de toeschouwers te voorspellen. 

"Ik raakte tijdens mijn studies Kunstwetenschappen geïntrigeerd door de Romeins-Etruskische traditie van auspicium ex tripudiis, het interpreteren van de toekomst aan de hand van het gedrag van vogels, en dan voornamelijk kippen. Eigenlijk werkt Tripudiometrie volgens dezelfde principes als Heir - Könynck. Ik vertaal telkens een eeuwenoude praktijk die wordt afgedaan als klinkklare quatsch naar een context die mensen vandaag nog kennen. Ik richt bijvoorbeeld een wachtkamer in en engageer een secretaresse om 'de patiënten' te ontvangen. Zo wordt een vergeten traditie plots weer hedendaags. Op die manier probeer ik de schemerzone tussen kwakzalverij en de traditionele pyschotherapie te bespelen."  

Je werk grijpt vaak terug naar het verleden, het oude Rome en de middeleeuwen. Vanwaar die fascinatie? 

"Als kind wil je iets 'zijn' in plaats van het te 'worden'. Een kind bakt één brood met zijn opa en is een bakker, raapt een speelgoedzwaard op en is meteen een ridder. Ik had al op jonge leeftijd die klik met archeologie en geschiedenis, en dan vooral met de vroege middeleeuwen, een periode van verval na de buitensporige bloei van het Romeinse Rijk. Van grote stadstaten met een gecentraliseerd bestuur, waterleidingen en beroemde dichters werd heel de wereld plots opnieuw de duisternis in gekatapulteerd. Tot Karel De Grote Europa wist samen te brengen. Wie zegt dat onze toekomst gedomineerd gaat worden door cyborgs en technologisch vernuft? Voor hetzelfde geld herhaalt de geschiedenis zich en leven we binnen honderd jaar weer in stammen, overgeleverd aan de driften van grootgrondbezitters en krijgsheren."

Is dat niet een heel pessimistische voorstelling van de wereld? 

"Pessimisme en hoop gaan wat mij betreft altijd hand in hand. Ik zie van nature altijd eerst de lelijkheid van de dingen, noties als 'de apocalys' en 'verval' zetten me aan het denken. Tegelijk vind ik dat we ons bewust moeten worden van de geriefelijkheid van het hedendaagse leven, in vergelijking met een paar eeuwen terug. Enerzijds kan je boos zijn dat er nog steeds kinderen honger lijden, maar anderzijds waren er nog nooit zoveel mensen op de aarde die kunnen lezen of die toegang hebben tot drinkbaar water. Elk probleem is relatief: je kan pas klagen dat je badwater koud wordt als je überhaupt een badkamer hebt. Vroeger decimeerden ziektes en epidemieën met de regelmaat van de klok de wereldbevolking: toen was er geen haan die kraaide naar groene energie, omdat er andere katjes te geselen vielen." 

Hoe kijk je vandaag terug op de verontwaardigde reacties die je kreeg op je performance van vier jaar geleden? 

"Ik ben nog steeds van mening dat ik het morele gelijk aan mijn kant heb. Om een oordeel te vellen over onze vleesconsumptie, moet je je eerst realiseren dat vlees ooit een leven wezen was. Bijna niemand weet hoe een slachthuis er langs de binnenkant uitziet, terwijl dat een verplichte schooluitstap zou moeten zijn, om te zien hoe een dier verwerkt wordt. Anders blijft de hypocrisie bestaan. We moeten beseffen waar het vlees op ons bord vandaan komt en welke weg het heeft afgelegd. We hebben nood aan beter besef van hoe de dingen elkaar zitten, aan een verhaal zonder losse eindjes." 

"Een chihuahua in een buggy stelt zich geen vragen bij zijn lot. De kip uit de supermarkt nog minder, want die is dood" 

"Vlees kopen in de supermarkt is niet per se wreed, maar soms wel hypocriet. Een chihuahua in een buggy stelt zich waarschijnlijk weinig vragen over zijn leven en een kip uit de supermarkt doet dat nog veel minder, want die is dood. Beide dieren leven in onze schaduw en worden gemanipuleerd om menselijke verlangens te bevredigen: de plofkip beantwoordt de nood aan goedkoop vlees, de chihuahua de behoefte aan gezelschap in babyformaat."

"Dieren kunnen zich misschien ongelukkig voelen, maar ze reflecteren niet over hun toestand zoals wij dat doen. Als ze in miserabele omstandigheden terechtkomen, zijn wij de enige die daar een moreel punt van maken en niet de dieren zelf. Ze zijn woordeloze projectieschermen van onze menselijke verlangens en angsten. We mogen dus nooit vanuit het dier gaan redeneren, maar altijd vanuit onszelf. Wat het goede leven en de goede dood van een dier zijn, is ons probleem."