Je leert opnieuw kijken met Raoul De Keyser

De tentoonstelling in SMAK in Gent loopt nog tot 27 januari 2019

In de wereld van vandaag waar alles rond social media draait is het belangrijk om eens terug op zoek te gaan naar de eenvoud en evidentie van dingen. In de werken van Raoul De Keyser herontdek je de kracht van de stilte.

Raoul De Keyser, Gampelaere omgeving, 1967.

De kunstschilder experimenteerde graag met close-ups van dagdagelijkse objecten. Op eerste zicht lijkt het abstract werk. Maar laat je niet te snel verleiden, want in elk schilderij zit er iets figuratiefs verstopt.

Zes jaar na zijn dood brengt het SMAK, Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent, een ode aan een van de meest bekende, discrete Belgische grootmeester van de voorbije vijftig jaar. De expo neemt je mee doorheen de gedachten van De Keyser tijdens zijn carrière.

Genieten van het kleine. En van voetbal.

Het voetbalveld in Deinze is dus niet alleen bekend omdat Club Brugge er verloor.

“Hij laat ons genieten van de schoonheid van de kleine, vaak onzichtbare elementen in onze maatschappij”, zegt kunsthistoricus Johan Valcke. Dat is net wat de tentoonstelling zo broodnodig maakt in deze tijd. Alles draait rond digitaal. Digitaal is snel. Het werk van Raoul De Keyser onthaast ons en leert ons terug kijken.

”In principe heb je in de tentoonstelling geen gids nodig of iemand die het oeuvre schetst. Men moet het gewoon op zich af laten komen”, zegt Nora De Decker (24), kunstenaar in Gent. “Niet te veel nadenken en vragen stellen, maar genieten. De Keyser vertelde in een documentaire dat hij sommige werken op een kwartiertje schilderden, en toch kan je er uren naar kijken.”

De manier waarop hij te werk ging, was even simpel als het werk. Hier zijn geen grote geheimen. In zijn beginjaren werkt De Keyser in zijn atelier op de zolder van een hoeve. Als hij uit het raam kijkt, ziet hij een weide staan. De kunstenaar raakt geïnspireerd door het prikkeldraad rond de weide. Hij zoomt de draad in en abstraheert het landschap. 

Dat De Keyser wellicht een voetbalfanaat was, valt op aan de vele schilderijen gebaseerd op het voetbalveld dat de kunstenaar zag vanuit zijn atelier. De kalklijn op het veld die telkens opnieuw even recht werd aangebracht, fascineerde de kunstenaar.

 

Raoul De Keyser, Hellepoort 7, 1985.

Gebrek aan zwaarmoedigheid

Dat Raoul De Keyser een grote impact heeft gehad op hedendaagse kunstenaars, is bijna vanzelfsprekend. Alleen al het tot kunst verheffen van de beeldtaal van bijvoorbeeld voetbal is iets wat veel kunstenaars aantrekt. Van diegenen die voetballers schilderen, tot degenen die de truitjes abstraheren op doek.

Dat is nog maar een kleine greep uit de indruk die De Keyser achterliet. Elk facet van zijn werk spreekt tot de verbeelding. Van fotografen, tot beeldhouwers tot zelfs conceptuele kunstenaars. Ook grote namen van deze tijd, zoals Luc Tuymans en Gerhard Richter zijn geïnspireerd door Raoul De Keyser. Zijn eenvoud en eigenzinnigheid in zijn werken spreekt aan.  Ook zijn veel kunstenaars onder de indruk van de vrijheid in zijn werken.

Nochtans werkte hij parallel met die conceptuele kunst. In een tijd waar de focus daarop lag, richtte De Keyser zich op de schilderkunst,  wat deze kunstenaar heel bijzonder maakt voor zijn tijd.  Met traditionele technieken creëert hij op een abstracte manier een verhaal. Hij vond de poëzie in de werkelijkheid en het kijken, waar anderen die in het denken zochten.

In de meeste werken experimenteert hij met dezelfde basiskleuren: groen, blauw en geel. Zijn schilderstijl werd in de periode 1960-1970 aan ‘De Nieuwe Visie’ gehangen. Het was een collage van figuratie, expressie en abstractie die door het gebrek aan zwaarmoedigheid aan de popart werd gelinkt.

Raoul De Keyser, Oever, 2005.

Ook de terugkeer is een reis

Het voelt fantastisch om eens terug gekatapulteerd te worden naar de natuur.  De Keyser doet je herinneren aan de meest eenvoudige en evidente elementen uit het leven. Sommige werken doen je herinneren aan de jeugdjaren, zoals de jeugdbeweging of de uren waar je speelde in de vrije natuur.

Doorheen de tentoonstelling merk je dat de latere kunstwerken een stuk abstracter worden. Soms is het moeilijk om er nog iets figuratiefs in te zien. Maar blijf zoeken en je zult toch iets kleins ontdekken. Vaak kun je het vinden in de titel van het werk. Of misschien is er een gids die je allerlei leuke details kan vertellen over de kunstenaar en zijn werk. Het schilderij ‘Hellepoort 7’ is bijvoorbeeld geïnspireerd op een bos waar hij vaak kwam. 

De middenzaal is de meest opvallende. Er wordt een ruimte in een ruimte gecreëerd, waar de schilderijen in tentoongesteld worden.  Wat heel origineel oogt.  In deze ruimte hangt zijn eerste en laatste werk naast elkaar. Het is opvallend hoe hard zijn laatste werk op zijn eerste lijkt.

De kunstenaar keerde dan ook vaak terug naar zijn vroegere werken. Hij herneemt ze in een ander schilderij waar hij het overschildert en in een ander formaat plaatst. Volgens De Keyser is een kunstwerk nooit af. Zoals je ziet op het kleine schilderij ‘Oever’ schildert hij een rood kwakkelijk kader rond het beeld. Maar toch loopt het kunstwerk door. Het eindigt niet bij deze lijn. Het kijken is daarom nog niet voorbij. Er zal altijd meer zijn. Binnen of buiten het museum.

Geschreven door Jasmien Lagae