Vervalsing of niet? Feiten van MSK-hetze op een rijtje

Toporovski, De Zegher, Russische avant-gardekunst en MSK Gent: wat is er aan de hand?

Brecht

Het verhaal van Toporovski, De Zegher, Russische avant-gardekunst en MSK Gent is weer in de media. Op een persconferentie van Catherine de Zegher stonden eerder deze week opeens gerechtsdeurwaarders. Maar wat is er nu weer gebeurd in die zaak?

Wie is wie?

Catherine De Zegher

Zij is de ex-directrice van MSK, het Museum voor Schone Kunsten in Gent. Haar palmares is vrij indrukwekkend. Zo cureerde zij tweemaal een paviljoen op de Biënnale van Venetië. Dat is zowat het grootste kunstfestival ter wereld. Zij deed de bezoekersaantallen van MSK enorm stijgen, vooral doordat ze het oude werk in MSK combineerde met hedendaagse kunst.

Igor Toporovski

Hij is ex-diplomaat die na de val van de muur als kunstverzamelaar in Brussel terecht kwam. Die werken zijn ondergebracht in Stichting Dieleghem. Hij bezit een grote reeks aan werken van rond de jaren 20. Werken uit die periode zijn waardevol en worden om die reden vaak vervalst. In zijn verzameling zitten klinkende namen als Kandinsky en Malevitsj.

De bewuste werken, zoals ze in MSK stonden opgesteld. ©MSK

Wat is er gebeurd?

Vervalsing

Catherine de Zegher wou de vaste collectie van MSK Gent uitbreiden met enkele stukken uit de Toporovski-collectie. Dat gebeurde ook: samen met onder andere enkele muurschilderingen van Luc Tuymans, werden deze in oktober in MSK geplaatst.

Daar waren al snel enkele kunstkenners tegen gekant. Ze schreven een open brief, die in De Standaard werd gepubliceerd op 15 januari 2018. Vele (zo niet alle) Toporovski-werken zouden niet in catalogi met de oeuvres van de kunstenaars staan. En de voorwerpen die Malevich beschilderde? Er is geen bewijs dat hij dat ooit heeft gedaan. Het feit dat De Zegher de biënnale voor hedendaagse kunst van Moskou in 2013 heeft gecureerd, maakt haar nog geen expert in Russische avant-garde, zegt de brief.

Politieke recuperatie

Na de brief ging de bal aan het rollen. Sven Gatz (Open VLD) was er in zijn hoedanigheid als Minister van Cultuur als de kippen bij. Hij startte een onderzoekscommissie op die de echtheid van de tentoongestelde werken moest onderzoeken. In februari werd dat onderzoeksteam al ontmanteld. Hun onderzoek werd namelijk juridisch onmogelijk gemaakt.

Ook het Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium of KIK (niet dié KIK) kwam tussenbeide. Zij onderzochten in 2016 al de echtheid van de schilderijen van de Stichting Dieleghem. Hun bevindingen wezen naar vervalsing.

Ondertussen werd het verhaal ook politiek gerecupereerd. N-VA vond bijvoorbeeld dat onze cultuursector teveel imagoschade zou leiden met die voorval. Catherine de Zegher werd in maart door stad Gent tijdelijk geschorst als directeur van MSK. De werken zijn weggehaald en Toporovski zou ondertussen zijn verzameling zélf laten onderzoeken.

Stilte

Toen was het stil voor een paar maanden. Er liepen tussen maart en oktober drie onderzoeken. Eentje van stad Gent, die nagaat of de het Museum voor Schone Kunsten wel genoeg nagaat of hun collectie echt is. Een ander onderzoek wordt door het parket van Gent gevoerd. Zij namen het relevant documentatiemateriaal in beslag. Het derde is dat van Igor Toporovski zelf: in onder andere Keulen en in Parijs werden 12 van de 24 werken onderzocht op echtheid.

Trial by media?

Catherine de Zegher - ©Valerij Ledenev - CC-BY-NC 2.0

Nog 63 andere mensen die in de kunstwereld werken - gaande van het TATE Modern in Londen tot Centre Pompidou in Parijs - betuigden op VRTnws onlangs hun steun aan de Zegher. Zij willen vooral een onafhankelijk onderzoek en geen trial by media.

Dan kwam de bewuste persconferentie van de Zegher. Het Toporovski-onderzoek was binnen. De werken werden wel degelijk gemaakt in de tijdsperiode die ze dachten: het interbellum. Daar waren twee gerechtsdeurwaarders aanwezig om alles wat relevant kan zijn voor het onderzoek te capteren. Zij vertegenwoordigen vijf kunsthandelaars en een afstammeling van Malevitsj. Volgens hen - en vele anderen - is een periodeaanduiding geen hand van bv. Kandinsky. De werken kunnen nog altijd vals zijn.

Waarom?

Je kan genoeg websites vinden waarin Igor Toporovski een leugenaar wordt genoemd, die zijn vervalste verzameling waardevoller wil maken door ermee tentoon te stellen. Dat brengt de geloofwaardigheid van de kunstmarkt (en de waarde van werken) in gedrang.

Langs de andere kant zijn er kunstkenners en theoretici die wél in de echtheid van de werken geloven, als er tenminste voldoende bewijs is. Zij staan wantrouwig tegenover de kunsthandelaars. Die zouden alleen uit zijn op geld, en willen misschien Toporovski in diskrediet brengen om de waarde van hun eigen collectie te vrijwaren. Wordt hoogstwaarschijnlijk vervolgd...