De kunst van het recycleren

Op de grens tussen inspiratie en plagiaat

Eline Crols

Recycleren en upcyclen zijn helemaal hip. Vernieuwing is niet langer een must. In de kunsten lijkt die recyclage net iets minder aanvaard. De grens tussen inspiratie en plagiaat is er dun. Wij gingen op zoek naar creaties die al dan niet problematisch de mosterd elders haalden.

Kijken en terugkijken

Oogcontact maken met de toeschouwers, dat is wat performancekunstenares Marina Abramović deed in The Artist is Present (2010) waarvoor ze drie maanden lang acht uur per dag op een stoel bleef zitten zonder te eten. Dat contact zoekt ook rapper Jay Z op in zijn clip Picasso Baby (2013). Het boegbeeld van de performancekunst stemde toe en stond zelfs als toeschouwer tegenover hem. Later verweet ze Jay Z dat hij haar gebruikt had, omdat hij tegen de afspraak in, weigerde geld te storten voor haar kunstinstelling.

Händel op dj-beats

De Nederlandse dj Tiësto werd met zijn nummer Elements of Life (2007) beschuldigd van plagiaat door collega-dj Michiel de Jong. Ook die laatste was niet het toppunt van originaliteit. Zelf haalde hij zijn inspiratie al uit het barokstuk Sarabande in D-mineur van achtiende-eeuws componist Georg Friedrich Händel. Een geval van dubbel plagiaat? Toch niet, want het stuk van Händel maakt deel uit van het publieke domein en is niet auteursrechtelijk beschermd, waardoor de hele zaak afliep met een sisser.

Beyoncé danst Rosas

De meest bekende dansvoorstelling van Anne Teresa De Keersmaekers gezelschap Rosas is wellicht Rosas danst Rosas (1983). Ook voor Beyoncé is het stuk niet geheel onbekend. De stoelen uit de videoclip bij haar nummer Countdown (2011) doen meteen denken aan Rosas. Beyoncés danseressen maken vergelijkbare bewegingen in dezelfde opstelling en ook hun outfit lijkt niet bijster origineel. De r&b-zangeres gaf haar plagiaat toe en herwerkte de clip.

De idioot overal

De Nederlandse dichteres Vasalis (pseudoniem van Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans) schreef het ontroerende De idioot in het bad (1940) over wedergeboorte. Ingmar Heytze baseerde zich later zowel qua titel als qua inhoud op dat gedicht voor zijn De idioot in het wak. Hij vormde op zijn beurt een inspiratiebron voor De idioot op het dak (2003) van Tjitske Jansen.

Vingervlugge kopie?

Kiss & Cry, een sprookjesachtige mix van theater, dans en film door Jaco van Dormael en Michèle Anne De Mey, sprak tot de verbeelding van Chanel dat in een reclamespot voor nagellak felgelakte vingers dezelfde choreografe liet uitvoeren als in Kiss & Cry. Van Dormael nam aanstoot aan het filmpje, al is het maar de vraag in hoeverre hij een patent heeft op dansende vingers.