Een zomerduik in de Iraanse cinema

Zomerfilmcollege

Cinema Zuid

Eline Stevens
Google maps
location

Om verhalen te vertellen nam Abbas Kiarostami zowel de gedaante van dichter, fotograaf als illustrator aan. Zijn krachtigste instrument was echter de film. Als regisseur, geboren in Teheran, maakte hij intrigerende films waarmee hij de Iraanse cinema omhoogtilde. Een jaar geleden stierf hij op zesenzeventigjarige leeftijd. Cinea brengt een eerbetoon in zijn Zomerfilmcollege, dat plaatsvindt in Cinema Zuid

Tijdens de week van 9 tot 15 juli haalt Cinea enkele van Kiarostami’s meesterwerken uit het archief en worden filmspecialisten uit binnen- en buitenland uitgenodigd om er lezingen over te geven. Andere films uit de Iraanse cinema plaatsen het oeuvre van Kiarostami in een context en demonstreren de wezenlijke invloed van de regisseur op een hele generatie filmmakers. 

Kiarostami’s regiecarrière begon in Teheran. In 1969 hielp hij er een filmafdeling opzetten binnen het centrum voor jeugdontwikkeling. Het allereerste werk dat er geproduceerd werd, is Kiarostami’s kortfilm The Bread and Alley, over de confrontatie tussen een schooljongen en een hond. Zijn voorkeur voor kinderen als hoofdrolspelers in zijn verhalen is nooit verdwenen. Daarnaast vertrekt Kiarostami vaak vanuit het Iraanse dorpsleven en menselijke relaties. Die toont hij met subtiele humor en in een parabelstijl waarin documentaire en fictieve elementen door elkaar lopen. 

Vreemde eend

Voor Where Is the Friend’s Home?, Life and Nothing More… en Through the Olive Trees ontving Kiarostami internationale erkenning. Critici doopten de films tot de Kokertrilogie, naar het gelijknamig Iraans dorpje waar ze zich afspelen. De eerste prent vertelt hoe een achtjarige jongen een schriftje moet bezorgen aan een schoolvriendje uit een naburig dorp. Aan de hand van dat verhaal schetst Kiarostami een poëtisch beeld van het Iraanse landschap, de inwoners en hun tradities. 

Zijn eigenzinnige stijl werd in Kiarostami’s thuisland echter niet altijd geapprecieerd. “Kiarostami was tegelijkertijd een centrale figuur en de vreemde eend in de bijt in de Iraanse cinema”, legt Bart Versteirt van Cinea uit. “Zijn films werden dan ook vaak beter ontvangen in Europa dan in Iran zelf.” 

Een terugkomend motief in het werk van Kiarostami zijn conversaties in de auto, een plaats die zich tussen een publieke plek en de privésfeer bevindt. In Taste of Cherry, waarvoor de regisseur een gouden palm won op het filmfestival van Cannes, rijdt een man van middelbare leeftijd in zijn wagen door Teheran. Hij is op zoek naar iemand die hem wil begraven nadat hij zelfmoord pleegt. 

Ook met Ten haalde Kiarostami een nominatie binnen voor de gouden palm. In deze prent zoomt hij in op de sociaal-politiek situatie van Iran via de gesprekken tussen een vrouw in haar auto en de passagiers die ze een lift geeft. Onder andere haar zoon, een prostituee en een bruid komen aan bod. Een vrouw achter het stuur, dat alleen al was een politiek en feministisch statement. In de film spelen enkele niet-professionele acteurs mee en kwamen de dialogen deels tot stand door improvisatie.  

Een nieuwe golf 

Met zijn documentairestijl, allegorische vertellingen en poëtische toon (in de titels van zijn films is vaak Perzische poëzie verwerkt en soms citeren de personages zelfs letterlijk enkele verzen), wordt Kiarostami tot de Iraanse New Wave gerekend, een bloeiperiode van de Iraanse cinema tijdens de late jaren zestig tot tachtig. Door ook films te vertonen van Kiarostami’s tijdsgenoten wil Cinea een vollediger plaatje bieden. “Iraanse cinema is veel meer dan enkel Kiarostami”, licht Bart toe. “Onder het label van de Iraanse New Wave worden veel filmmakers op een hoop gegooid. We willen bekijken in hoeverre dat klopt en hoe Kiarostami zich verhoudt tot andere mensen die in dezelfde periode met cinema bezig waren.” 

Hoewel hij niet bijzonder geliefd was in zijn geboorteland, heeft Kiarostami toch een grote invloed uitgeoefend op zowel Europese en Amerikaanse als Iraanse filmmakers. Mehrnaz Saeed-Vafa, een Iraans-Amerikaanse filmmaakster die de Iraanse New Wave meemaakte tijdens haar tienerjaren, bespreekt Kiarostami’s invloed aan de hand van andere Iraanse films uit de jaren zestig tot negentig. “We sluiten het Zomerfilmcollege af met Saeed-Vafa’s Jerry & Me waarin ze beschrijft hoe Amerikaanse films op de Iraanse televisie haar liefde voor cinema aanwakkerden”, voegt Bart toe. 

Mehrnaz Saeed-Vafa zal ook in debat gaan met Iraniërs die in België verblijven. “De discussie zal gaan over hoe zij als filmliefhebbers naar de cinema uit hun land kijken, hoe zij hun passie voor film beleefden in Iran en of hun blik veranderd is nu ze in België wonen”, legt Bart uit. “Aangezien Kiarostami niet onomstreden is in Iran, is het interessant om te ontdekken hoe Iraniërs zelf tegenover zijn oeuvre staan.” 

Naast Abbas Kiarostami besteedt het Zomerfilmcollege ook aandacht aan klassieke Hollywoodkomedies. Het volledige programma en ticketprijzen vind je hier. Het zomerfilmcollege vindt plaats van 9 tot en met 15 juli in Cinema Zuid