Mannen en vrouwen apart op de bus: het kon het begin zijn van The Handmaid’s Tale

Televisie of geschiedenisles?

Pieter Claes

The Handmaid’s Tale: Trailer (Official) • A Hulu Original

Het begon met de partij Islam, die luidop droomde van een Islamitische staat in België. Topman Redouane Ahrouch deed stof opwaaien met zijn voorstel om gescheiden zitplaatsen voor mannen en vrouwen op bussen in te voeren, 'om vrouwen te beschermen tegen handtastelijkheden'. 

Het zijn twee zinnen die zonder al te veel aanpassingen als openingsregels van The Handmaid's Tale konden fungeren. Het dystopische meesterwerk van de Canadese schrijfster Margret Atwood werd in 1990 al eens vertaald naar het witte doek, maar die verfilming verzeilde als snel in de vergetelheid.

Vorig jaar haalde Hulu Atwoods verhaal nog eens van onder het stof, deze keer voor een tv-serie met onder andere Elisabeth Moss en ex-Gilmore Girl Alexis Bledel. Het eerste seizoen haalde in 2017 maar liefst acht Emmy Awards binnen.

Van prijzenkampioen naar 'Biggest loser' op de Emmy's 

Die lijn kon de serie echter niet doortrekken naar de Emmy's van 2018: Elizabeth Moss en co werden gisteren 'de grote verliezers' van de avond, met ondanks 8 nominaties 0 prijzen. Biggest loser of niet: wij leggen je fijntjes uit waarom je The Handmaids Tale absoluut niet mag missen. 

Het verhaal speelt zich af in de nabije toekomst, op de plek waar vroeger de Verenigde Staten lagen. The Sons of Jacob - een christenfundamentalistische, terroristische organisatie - maakt handig gebruik van de politieke instabiliteit in het land om in de nasleep van een burgeroorlog de regering omver te werpen en een nieuwe staat te stichten. De totalitaire 'regering' van Gilead hertekent in een hels tempo alle aspecten van het dagelijks leven, op basis van twee pijlers: een fundamentalistische lectuur van de Bijbel enerzijds en de totale onderdrukking van vrouwen anderzijds. 

'The Handmaid's Tale is ijzingwekkende fictie. Vooral omdat niets in de serie 'fictie' is.'

De zogenaamde wives hebben nog een relatief aangenaam leven in Gilead. Als echtgenotes van commanders - de politieke leiders van Gilead - behoren ze tot de hoogstgeplaatste kaste, al mogen ze net als alle andere vrouwen niet meer lezen, werken, autorijden of zonder begeleiding hun huis verlaten. De handmaids - enter Elisabeth Moss en Alexis Bledel - hebben het een pak zwaarder.

Door mileuvervuiling is het merendeel van de wereldbevolking onvruchtbaar geworden. De weinige vrouwen die nog kinderen kunnen krijgen, worden verplicht om te dienen als handmaids voor de politieke elite. Die klus houdt in dat ze gescheiden worden van hun familie om op regelmatige basis ritueel verkracht te worden door commanders waaraan ze zijn toegewezen, in een hypocriete 'ceremonie' waarbij de handmaid plaatsneemt tussen de benen van de echtgenote van haar commander. 

'Wat olie is voor onze wereld, zijn de handmaids voor Gilead: een Monopoly-kaartje 'verlaat de gevangenis' voor dictators.'

Het lijkt een onwaarschijnlijk grote sprong, van aparte buszitjes voor mannen en vrouwen naar de hel van the Sons of Jacob. Nochtans ontkiemen in onze wereld exact dezelfde zaden waaruit in de serie Gilead groeit. Een malloot in het Witte Huis die het niet zo nauw neemt met de grondwet? Check. Fundamentalistische groeperingen die in naam van hun geloof dictaturen uit de grond stampen? Helaas ook check. Om over de opwarming van de aarde en de altijd aanwezige nucleaire dreiging nog te zwijgen. 

The Handmaid's Tale is de meest ijzingwekkende fictiereeks van het moment, vooral omdat niets in de serie fictie is. Neem de hypocrisie van de commanders, die in naam van het geloof handmaids verkrachten maar tegelijkertijd datzelfde geloof met de voeten treden wanneer ze 's nachts hun lusten botvieren in ondergrondse bordelen.Er is weinig verschil met de leiders van ISIS en de duizenden vrouwen die onder hun regime gedwongen worden om hun dagen te slijten als seksslavinnen.

Ook de reactie van de internationale gemeenschap op dergelijk onrecht is verglijkbaar. Wanneer een groep buitenlandse diplomaten Gilead bezoekt, doorziet een van hen de schijnheilige show van het regime. De vrouw kan Offred echter niet helpen: haar staat heeft namelijk handmaids nodig om te blijven voortbestaan. Handmaids zijn zo'n beetje de olie van Gilead. 

'Handmaids hebben geen enkel recht in Gilead, zelfs hun naam is niet langer van hen. June wordt 'Offred': Of Fred, een object dat toebehoort aan haar commander.'  

Je zal in Atwoods werk geen enkele praktijk vinden - hoe afschuwelijk ook - die vandaag niet ergens in de wereld plaatsvindt, of op z'n minst gebruikelijk was op een bepaald moment in de geschiedenis. Daarom is het enigszins jammer dat de serie zo populair is, terwijl je weinig mensen hoort vertellen dat ze gisterenavond een documentaire over Syrië of Hitler bingewatchten. The Handmaid's Tale voelt veiliger aan dan de geschiedenis: het is makkelijk om na een klein uur huiveren je laptop toe te klappen en te denken 'gelukkig is het maar een serie'.  

Te gemakkelijk, want de nazi's verplichtten hun gevangenen in de concentratiekampen om kledij met kleurcodes te dragen, net zoals de handmaids rode uniformen moeten aantrekken en wives in het blauw gekleed gaan. Diezelfde nazi's ontnamen hun slachtoffers alle mogelijke rechten, tot zelfs het recht om een eigen naam te dragen: mensen werden herleid tot nummers, getatoeëerd op hun onderarm. Ook handmaids verliezen in Gilead hun identiteit: June heet niet langer June maar Offred, omdat ze toebehoort aan commander Fred

Daarin ligt de ware horror van The Handmaids Tale. Niet in de wreedheden die June/Offred moet doorstaan, maar in het besef bij de kijker dat wat je ziet geen fictie is. Dat #MeToo een stap in de juiste richting is, maar dat #ThemToo misschien dringender is. Dat nachtmerries zoals Gilead ontstaan als een lawine en groeien uit kleine dingen, zoals twee vriendinnen die niet bediend worden in een koffiezaak, of aparte zitjes voor mannen en vrouwen op de bus. Dat we allemaal verliezen wanneer één groep mensen eenzijdig bepaalt welke dingen in het beste belang van de rest zijn, of wat 'een betere wereld' exact inhoudt. 

Better never means better for everyone. It always means worse, for some.