Hoe RuPaul met een leger drag queens de wereld veranderde

waarom RuPaul de 'mother' van alle thuislozen is

Pieter Claes

RuPaul’s Drag Race schoot in 2009 uit de startblokken, als een absurde kruising tussen Big Brother en Project Runway, maar dan met een dozijn drag queens. Bijna tien jaar later raast de race van mother Rupaul sneller dan ooit voort. BILL licht toe hoe een tv-programma over sjezende homo’s op hoge hakken de wereld veranderde. 

We schrijven 28 juni 2018. Aquaria – het ravissante alter ego van Giovanni Palandrani – wordt tijdens een indrukwekkende liveshow gekroond tot America’s next drag superstar. Om de troon te veroveren, knikkerde ze onderweg veertien andere queens uit de race, door de meest uiteenlopende uitdagingen tot een goed einde te brengen. Van outfits knutselen met allerhande koopwaar uit het Amerikaanse equivalent van Aldi tot dansen en zingen in een musical ter ere van Cher

'Een travestiet die Melania Trump op tv door het slijk haalt? What a time to be alive.'  

Aquaria blonk vooral uit dankzij haar spectaculaire looks en haar nu al legendarische prestatie in The Snatch Game, een vaste waarde tijdens Drag Race. Snatch Game is een parodie op oude spelprogramma’s à la De 3 wijzen met RuPaul als presentator.

Kort gezegd kruipen de queens daarbij in de huid van een bekend persoon om vervolgens een spelletje ‘ken je vriendje’ te spelen met twee beroemdheden. Aquaria vermomde zich voor de gelegenheid als first lady Melania Trump. Een travestiet die op tv de halve trouwboek van Donald Trump door het slijk haalt: what a time to be alive. 

'910K volgers op Instagram. Laat dat even bezinken: meer dan negenhonderduizend volgers voor een jongentje met een pruik op.' 

Aquaria is de jongste in een rij van tien winnaars, de laatste telg in een dynastie van drag queens gesticht door Hare Hoogheid RuPaul. Heugelijk nieuws voor de 910K Instagram-volgers die de capriolen van Aquaria dagelijks op de voet volgen. Laat dat even bezinken: meer dan negenhonderdduizend volgers voor een jongentje van 21 dat geld verdient door een pruik te dragen en in nachtclubs te dansen, of door zich te verkleden als Melania Trump.

Voor haar overwinning bereikte Aquaria ‘maar’ 200K zielen op Instagram. Het toont aan hoe ver RuPaul’s Drag Race doorheen de jaren geëvolueerd is. Van een zoveelste geestigheid onder de noemer reality-tv tot een wereldwijd fenomeen, een veilige haven voor queers en outcasts. Of een fabriek die helden voor de lgbtq-gemeenschap maakt, maar ook een eindeloze bron van memes, vines en oneliners (zoek op YouTube maar eens naar Miss Vanjie). Welkom aan het hof van glamazon Rupaul, de opperbevelhebber van het media-imperium dat Drag Race geworden is.

'DragCon is uitgegroeid tot een soort megalomane Boekenbeurs, maar dan met drag queens in de plaats van Jeroen Meus.'  

Rupaul beweert in interviews steevast dat drag nooit écht mainstream zal worden, omdat het per definitie een product van de underground is, een expressievorm van een onderdrukte minderheid. De realiteit is dat drag nooit eerder zo toegankelijk en wijdverspreid was als vandaag. RuPaul's DragCon - een soort Boekenbeurs voor drag queens, met modeshows en meet-and-greets - lokt jaarlijks duizenden bezoekers, waaronder ook gezinnen met kinderen.

De beste queens trekken samen op uitverkochte tournees doorheen Amerika en Europa. Zo kon je vorige maand in Antwerpen genieten van performances van grote namen als Latrice Royale, Detox Icunt en Violet Chachki. YouTube puilt uit van de vlogs en spin-off shows die de show wekelijks becommentariëren of parodiëren. En twee queens - countryzangers Trixie Matel en de  zelfverklaarde only first class Russian whore Katya Zamolodchikova - kregen vorig jaar zelfs een eigen programma op Vice.

'RuPaul heeft een verborgen gemeenschap door de mixer gedraaid en de wereld smult ervan.' 

RuPaul heeft een volledige subcultuur, een complete verborgen gemeenschap door de mixer van reality-tv gehaald en verkoopt het resultaat als versgebakken zoete broodjes. Drag Race is doorspekt met verwijzingen naar de New Yorkse ball culture uit de jaren tachtig. Jonge holebi's en transgenders kwamen er samen in zogenaamde houses, zelfgekozen families onder leiding van een mother, een oudere man of vrouw die als beschermengel fungeerde. Verstoten door hun biologische families - hun house werd vaak hun nieuwe woonplaats - namen ze vaak zelfs de achternaam van hun huis aan, bijvoorbeeld Xtravaganza, Labeija of Ninja.



Venus Xtravaganza - een jonge transgender vrouw - legt uit wat je moet doen om lid te worden van house Xtravaganza. 

De verschillende huizen bekampten elkaar op decadente balls door middel van voguewedstrijden en modeshows, met specifieke categorieën van butch queen (uiterst mannelijke drag queens) tot femme queen realness (mannen die er zeer vrouwelijk uitzien). Of ze gingen elkaar te lijf met woorden door een potje te readen, waarbij twee partijen elkaar voor de ogen van een jury bestoken met de meest originele en gevatte beledigingen. 

'Drag werkt met een codetaal: je hebt haast een woordenboek nodig om Drag Race echt te begrijpen.'

De houses van de jaren tachtig leven verder in de drag queens die jaar na jaar deelnemen aan RuPaul's race. Zo is Aquaria de protegee of drag daughter van Sharon Needles, de winnares van seizoen vier. En zo is er tijdens elk seizoen van Drag Race een reading challenge, waarbij de deelneemsters elkaar onder het goedkeurend oog van RuPaul de huid volschelden. Echte fans zijn bovendien vertrouwd met begrippen als shade (een spitsvondige belediging), shante, you stay (drag queen code voor 'jij wint het duel') en baking (lees: je gezicht volledig dicht plamuren met make-up).

Je hebt haast een woordenboek nodig om Drag Race echt te begrijpen, een woordenboek dat geschreven werd door uitgespuwde rejects uit de verborgen houses van New York. En een woordenboek dat Rupaul maar al te graag raadpleegt om de songteksten voor zijn dansplaten te schrijven (zie hits als They call me mother, The realness en Category is). 



Ons favoriete moment in Drag history: Sasha Velour (winnares van seizoen negen) die op de tonen van Whitney Houston's So Emotional haar pruik afschudt, om een stortvloed van rozenblaadjes en een kaal hoofd te onthullen, als eerbetoon aan haar moeder die stierf aan kanker. 

RuPaul is naast een media-icoon ook een meesterpedagoog die van Drag Race een toegankelijke geschiedenisles gemaakt heeft. Hoewel hij het ontkent, heeft de verborgen art of drag getransformeerd tot een wereldwijd fenomeen. Grote sterren - denk aan Lady Gaga, Christina Aguilera en Shania Twain - staan te trappelen om de revue te passeren als guest judge, om hun naam te verbinden aan de hype. Drag is niet langer vuil en verguisd. De mothers van de houses van de jaren tachtig hielden het vast nooit voor mogelijk.

'De sisterhood tussen de queens blijft de essentie van Drag Race.' 

Toch blijft Drag Race trouw aan de essentie van drag. De sisterhood tussen de queens achter de schermen en achter de make-up tafel levert pakkende televisie op. Valentina die bekent dat ze al jaren worstelt met een eetstoornis. Cynthia Lee Fontaine die vertelt hoe ze op het nippertje ontsnapte aan het drama in Pulse, een homobar in Florida waar in 2016 een aanslag plaatsvond. Peppermint die uit de kast komt als transgender. Drag Race gaat geen enkel taboe uit de weg en is een support system geworden voor iedereen die zich op welke manier ook thuisloos voelt.

Om het met de woorden van RuPaul te zeggen: We're all born naked and the rest is drag

Zin om je te verdiepen in de 'codetaal' van drag? Dit artikel helpt je een eind op weg. 

Meer weten over de ball culture, houses en de oorsprong van vogue? Check dan zeker eens de documentaire Paris is Burning van Jennie Livingston.