De knip- en plakpodcast van Katrin Lohmann

Radio Begijnenstraat

Brecht Vissers

Het is verlammend warm op de redactie van Radio Centraal - een lokale radio met allures van een piratenzender - aan de Antwerpse Kaaien. Katrin Lohmann presenteert hier elke eerste woensdag van de maand om vier uur 'Radio Begijnenstraat'. Dat is een podcast die door haar opgenomen wordt in de gevangenis van Antwerpen.

In de eerste plaats klinkt Radio Begijnenstraat als een sterk staaltje audiokunst. Aarzelende, stotterende en speelse stemmen vertellen over hun uitzichtloze bestaan als gevangene. Die verhalen worden afgewisseld met dreigende muziek, poëtische uitspattingen, zang- en andere fragmenten. Katrin Lohmann: “In Duitsland - waar ik geboren ben - is de experimentele podcast heel populair.”

De podcast van de gezichtsloze

Katrin Lohmann kent u wellicht als actrice bij onder meer 'Beau Séjour', 'Salamander' en 'Callboys'. Ze passeerde ook de revue bij De Slimste Mens Ter Wereld. Daarnaast is ze dramatherapeut. Én mama. Ze vond geen oppas, dus kwam de baby gewoon mee naar de studio.

Dat is lang niet het gekste wat er al in de studios van Radio Centraal gebeurde. Dit is een plaats voor experiment en engagement. De zender blijft een vreemde eend in de bijt van het radiolandschap.

Katrin's zoontje zit op haar schoot tijdens de presentatiemomenten tussen de flarden gevangenisradio van Radio Begijnenstraat. De baby test live op de ether het beperkt repertoire uit aan geluiden die hij al kan produceren, terwijl mama Katrin korte fragmenten van haar podcast aankondigt.

Door een cipiersstaking kon er nog geen aflevering afgewerkt worden. Deze maand kan je slechts een paar flarden van een aflevering horen.

Lohmann: “Het is een beetje een knip- en plakpodcast met verschillende bijdragen van mensen die in de gevangenis verblijven. Dat zijn interviews, poëzie, eigen teksten, ... Soms wil er iemand een nummer zingen. Sommige mensen maken muziek. Je kan ook als ex-gevangene meewerken. Eender welke contributie in Radio Begijnenstraat monteer ik dan tot een min of meer geheel.”

"Het verhaal van een junkie wordt anders als er daarna iemand met volle overtuiging 'Zij Gelooft In Mij' zingt. Zoiets vind ik toffer.”

De podcast voelt dan ook fragmentarisch. Het cirkelt telkens rond een thema, zonder te uitleggerig te worden. Maar je voelt de oprechtheid.

“Ik denk dat je in andere gevangenispodcasts (zoals Ear Hustle, red.) vaak hetzelfde verhaal krijgt: (doet Antwerps accent na) “Ik zit hier al tien jaar. Ik ben verslaafd aan den alcool.” Bij onze podcast hoor je ook wel zo’n realitystukken maar ik verbind die met iets creatiefs. Zo krijg je een ander perspectief. Het verhaal van een junkie wordt anders als er daarna iemand met volle overtuiging 'Zij Gelooft In Mij' zingt. Dat vind ik toffer.”

Radio Begijnenstraat

Soms lijken de contributies in de podcast op acteren en spelen. Daarna zijn ze weer oprecht en ontroerend. Dat is ook de bedoeling. “Omdat er redelijk veel fictie bij zit weet je soms niet of het echt is of niet. Dat is het toffe aan die radio: daar zit zoveel fantasie in, dat de realiteit daar een beetje stopt. Het is écht een wereld van mensen die je nooit hoort spreken omdat ze achter slot en grendel zitten.”

Het moeilijke aan mens zijn

“Het is onder andere de bedoeling dat de podcast een projectievlak wordt voor het verhaal van de luisteraar, maar dat het niet zo nauw is dat het alleen maar over jezelf gaat. Wat het over mijn verhaal zegt heb ik mij ook al afgevraagd (lacht). Ik vind het vooral tof dat iedereen macht heeft over zijn eigen verhaal. Je kan niet kiezen hoe je iets meemaakt, maar wel hoe je het vertelt en welke lessen je eruit trekt. Misschien is dat de basis van kunst? Wat je meemaakt externaliseren. Het is interessant om te zien hoe mensen zich op die manier uit schrijnende situaties kunnen bevrijden. Of niet. Het is moeilijk om mens te zijn. Maar we lachen ook vaak tijdens het maken van de podcast. Mensen lachen ook met zichzelf. Dat is fijn, want die mensen zitten met keitriestige verhalen. Ze lachen die niet weg, begrijp mij niet verkeerd. Maar het lachen ís er nu eenmaal.”

"Je kan niet kiezen hoe je iets meemaakt, maar wel hoe je het vertelt en welke lessen je eruit trekt."

Radio Begijnenstraat is geen therapie, benadrukt Katrin Lohmann. Ook niet voor de gevangenen zelf. “Het is een kunstproject, maar voor sommige mensen kan die wel een therapeutische bijwerking hebben."

"Koken of paardrijden kan ook therapeutisch werken. Ik heb als therapeut wel de juiste achtergrond, zodat ze dan niet totaal op dovemansoren stoten als ze over iets willen praten. Ik zie mijzelf meer als regisseur van Radio Begijnenstraat”, gaat Lohmann verder. “Meestal vraag ik aan de gevangenen: Waar ben je mee bezig? Dan brainstormen wij over een thema. In de volgende stap gaan we gericht op zoek naar materiaal en teksten die daar bij aansluiten. De gevangenis heeft ook een muziekgroep onder leiding van Hans van het Zorgteam. Ik zeg tegen Hans: het thema is dit of dat, misschien kunnen jullie wat liedjes zoeken in verband daarmee. Ook in de individuele interviews probeer ik een dramaturgische toets toe te voegen.”

 

Radio Begijnenstraat bestaat nu al een aantal jaar. Katrin Lohmann denkt ondertussen al aan de toekomst. ”Radio Begijnenstraat heeft een welbepaalde stijl en een manier van werken. Ik zou misschien een nieuwe podcast willen maken. Maar ik weet nog niet waarover… (lacht)."

"Ik zou bijvoorbeeld graag eens een podcast met kinderen uit de bijzondere jeugdzorg maken. Dat lijkt mij ook nog wel een heel tof project.”

Radio Begijnenstraat is een productie van hell-er vzw in samenwerking met Vleugel F in de gevangenis van Antwerpen. De jingles worden voorzien door akkaf scene.