De pittigste intriges onder de klassieke componisten

Wat hebben Wagner en Mozart gemeen? Arrogantie

Eline

Oudere mensen beweren nogal eens graag dat jongeren niet naar klassieke muziek luisteren omdat het te gesofisticeerd is. Jongeren zouden zich alleen maar aangesproken voelen door rappers en rocksterren die de grenzen van overmaat aftasten. En ze vervolgens ver overschrijden. Wat ze daarbij vergeten is dat die ‘deugdzame’ componisten eigenlijk gewoon de diva’s van hun tijd waren. Ze waren lang niet zo braaf, dus. Tijd om die aureolen te breken, lijkt ons. Deze week op de cover van de Rolling Stone: de grootste schandalen, enfant terribles en zelfgenoegzaamheid onder de klassieke componisten.

Varkensvlees + bier = Händel

Ah, Händel. De man die beweerde de hemel en God te hebben waargenomen met zijn magnum opus Messiah. Hij moet toch zeker goedgemanierd zijn? Op oude leeftijd, na een paar ongelukkige gezondheidsproblemen, misschien. Jonge Händel was dat niet. Berlioz zei ooit dat Händel niets meer was dan een vat varkensvlees en bier. Goupy deelde die mening en maakte zelfs een karikatuur naar dit beeld van Händel.

Die karikatuur kwam er nadat Händel Goupy had uitgenodigd voor een diner bij hem thuis. Het diner dat Goupy voorgeschoteld kreeg, was erg armzalig. Händel verontschuldigde zich daarvoor. Hij had wat geldproblemen en kon zijn gast niets beters veroorloven. Toen Goupy Händel even later in een andere kamer dure delicatessen zag opschrokken, stormde hij kwaad het huis uit. 

Can’t Händel his booze

Händel was niet alleen een veelvraat, hij dronk ook erg veel. Zo zou hij gestorven zijn aan een loodvergiftiging. In die tijd was het de gewoonte om lood toe te voegen aan vaten van wijn, om er zo voor te zorgen dat ze niet slecht werden tijdens hun export. Om een lekkere smaak te behouden, werd er op de bestemming nog extra lood toegevoegd. Wanneer je veel wijn dronk - wat Händel dus deed - zat je binnen de kortste keren met een loodvergiftiging opgezadeld. Ook Beethoven vond in deze onaangename oorzaak zijn dood. 

Mozart de tiran

Eigenlijk zou dit volledige artikel over Mozart kunnen gaan. Beweren dat Mozart excentriek is, is een heus understatement. Misschien ben je al wel bekend met zijn karakter door Amadeus. In die film wordt zijn liefde voor kaka-en pipigrapjes uitgebreid belicht. Hij schreef ook een aantal composities waarin dit soort humor terugkomt. Leck mich im Arsh - losjes vertaalbaar naar 'kus mijn kont' - is er zo eentje van. 

Mozart had soms ook serieuzere humor. Vooral wanneer hij andere mensen kon vernederen. Mozart was vrij arrogant en vond de meeste muzikanten en componisten incompetent. Zijn werk A Musical Joke was een parodie op ongeleerde componisten. Het staat vol met muzikale faux pas. Hij liet er ook bewust fouten in staan. Niet oplettende muzikanten zouden dan de mist ingaan. Hij wou zo de onkunde van sommige muzikanten aantonen en ze kleineren. Alvast geen fijne man om mee samen te werken, dus.

Satie’s sekte

Volgende op de lijst van enfants terribles tussen de klassieke componisten: Satie. Over Satie doen veel verhalen de ronde. Hij was een vreemde kerel. Feit: hij at alleen maar wit voedsel. Zijn kip kookte hij in wit water.

Satie heeft een cult-status. Je mag dat letterlijk nemen, want hij richtte zijn eigen religie op. Eerst behoorde hij tot de sekte van Joséphin Péladan. Hij componeerde ook muziek voor hen. Na een ruzie met Péladan werd Satie uit de sekte geschopt. Hij besloot toen zelf eentje op de starten, maar die was helaas minder succesvol. De enige volgeling was hijzelf. 

Satie en zijn postkaartjes

Satie was ook erg rock ’n roll. Hij werd ooit gearresteerd voor culturele anarchie. De oorzaak hiervan was zijn revolutionaire balletvoorstelling Parade. Dat was een samenwerking die gerust een supergroep avant la lettre kan genoemd worden. Het scenario werd geschreven door Jean Cocteau, de kostuums verzorgd door Picasso en de muziek gecomponeerd door Satie. De voorstelling was heel absurd en werd surrealistisch genoemd, nog voor het Surrealisme een bestaande kunstbeweging was. Bij de première was het publiek erg verdeeld. Een deel van de toeschouwers waren gechoqueerd en braken uit in een rel. Ook sommige recensies waren bijzonder negatief. Satie stuurde een muziekcriticus een kaartje waarop hij hem uitschold voor een “cul”, of een “aars”. Satie werd voor de rechtbank gedaagd en gestraft met 8 dagen cel.

Groetjes, Satie.

Sibelius versus Brahms fans

Misschien is hij iets minder bekend, maar hij hoort zeker thuis in dit rijtje. Ook Sibelius was een fervent drinker. Hij was de voorzitter van Symposion - een club waar er evenveel gedronken werd als over kunst gepraat. Een artsy variant op een frat house, dus. 

Voor hij Symposion startte, was hij een student in Wenen. Daar gokte en feestte hij er op los. Een van die feestjes draaide uit op een vechtpartij. Sibelius was op dat moment een grote fan van Bruckner. Bruckner werd toen vaak vergeleken met Brahms en er waren twee kampen van fans. Een beetje zoals Oasis en Blur. Of Nicki Minaj en Cardi B. Na zo’n feestje kwam Sibelius een groepje Brahmsliefhebbers tegen. Uiteraard kon hij het niet laten om Bruckner de beste levende componist te noemen. Na een woordelijke aanvaring, besloot Sibelius zijn lichaam in de strijd te gooien. Zo raakte Sibelius in een gevecht met een horde Brahms fans.

Berlioz' liefdesverdriet

De meeste kunstenaars uit de Romantiek hebben enige flair voor drama. Reken Berlioz daar maar bij. Berlioz’ liefdesleven had iets weg van een soap opera. Gecombineerd met een vleugje true crime.

Berlioz is heel zijn leven geobsedeerd geweest door één vrouw: Harriet Smithson. Hij zag haar in een opvoering van Hamlet en werd op slag verliefd. Hij heeft veel moeite gedaan om haar na te jagen (lees: een beetje te veel). Op bepaalde momenten was dat vrij stalkerig en creepy. Een muzikale vertolking daarvan vind je in zijn Symphonie Fantastique. Toch zag Harriet hem in het begin niet zitten. 

Berlioz’ (mislukte) moordplannen

Om haar uit zijn hoofd te zetten, verloofde Berlioz zich dan maar met Camille Moke. De moeder van Camille vond Berlioz niet waardig en stuurde hem voor werk weg naar Rome. Camille bleef achter in Parijs. Op een dag kreeg hij een bericht van Camille’s moeder dat zij achter zijn rug om getrouwd was met een rijke gast. Berlioz had daar uiteraard geen vrede mee. Hij bedacht een plan om Camille, haar man, haar moeder en vervolgens zichzelf te doden. Hij zou zich verkleden als een dienstmeid en het huis infiltreren. Hij pakte dit kostuum, 2 geweren en vergif in. Beter te veel wapens dan te weinig, natuurlijk. Ergens onderweg naar Parijs vergat hij het dienstmeisjespakje en besloot dan maar om zijn moordplan op te geven. Zonder kostuum had het niet genoeg drama.

Wagner versus Brahms

Nu voor de klassieke rivaliteit: Wagner versus Brahms. Of eigenlijk, Brahms versus de wereld. Hij had ook ruzie met Liszt en Tchaikovsky. Naar verluid viel hij in slaap bij concerten van beiden. Misschien toch maar eens vroeger in je bed kruipen, Brahms?

De vete met Wagner was wel op een hoger niveau. Wagner verspreidde een roddel over Brahms die pas recent weerlegd werd. Voor honderd jaar werd er geloofd dat Brahms met pijl en boog naar straatkatten schoot. Hij zou die dan vervolgens naar zijn appartement meenemen en levend vellen. De doodskreten van de katten nam hij als inspiratie voor zijn kamermuziek. De roddel op zich is vrij absurd, maar wel hardnekkig. Het heeft academisch onderzoek nodig gehad vooraleer Brahms van het stempel “kattenmoordenaar” is afgeraakt. De ware moraal van het verhaal? Wagner was een eikel. Op het moment dat zijn autobiografie uitkwam, probeerde zijn vrouw zoveel mogelijk exemplaren uit circulatie te halen. Ze wou namelijk niet dat zijn collega’s zouden zien welke beledigingen hij hen allemaal maakte.