Lefto en zijn sidekick Gus vrezen én hopen tegelijk dat hiphop gaat imploderen

“Hiphop moet weer de krant van de straat worden.”

Yannick Vertommen

Zondagavond 16 december, 10 uur: Lefto en zijn vaste rechterhand Gus staan weer klaar om een muzikale trip te begeleiden over de nationale radiogolven van Studio Brussel. Lefto mixt een overzicht van hun favoriete nummers uit 2018 aan elkaar en Gus staat aan de radioknoppen om de luisteraars in de watten te leggen met commentaar en vangt de luisteraars op via sociale media. Dat doen ze al twintig jaar lang en je ziet dat dit hun speeltuin is. Gus loopt er ook gewoon rond op pantoffels alsof het zijn eigen woonkamer is.

Ik ben hier omdat ik me zorgen maak. Hiphop, het muziekgenre dat mij het nauwst aan het hart ligt, gaat volgens veel muziekkenners de verkeerde kant uit. Toch swingen de verkoopcijfers de pan uit en dopen rappers zichzelf tot rocksterren. Duidelijk tijd om de mening van dé hiphopkenners van België te vragen WTF er is gebeurd.

Lefto en Gus

Veel opiniemakers in de muziekwereld noemen hiphop hét muziekgenre dat de zeitgeist van de laatste paar jaren het best omvat. Gaan jullie daarmee akkoord?

Lefto: “Hiphop verkoopt vandaag meer dan rock. Je hebt het dan meestal wel over streams en dat is niet hetzelfde als een plaat verkopen.”

Gus: “We staren ons blind op streamingcijfers. De jongeren die in hun zetel naar crappy reggaetonachtige nummers  luisteren, zijn meestal niet degene die een kaartje kopen voor een concert. Dan gaat het niet diep in je vezels terechtkomen en spreken we over een transactie zonder culturele waarde. Drake steekt de The Beatles misschien voorbij in verkoop maar binnen 50 jaar gaan we wel nog naar Sgt. Pepper’s luisteren en zijn we zijn laatste album alweer vergeten."

Lefto: “Hiphop is de nieuwe popmuziek. Het is al jaren mainstream  en wordt vandaag niet meer geassocieerd met de oorspronkelijke elementen zoals graffiti of breakdance.”

Gus: “Breakdance is tegenwoordig nochtans van een immens hoog niveau."

Lefto: “Scratchen ook bijvoorbeeld, maar je komt het niet tegen in de mainstream. Het bestaat allemaal nog maar er wordt geen aandacht aan besteed. Het gaat alleen nog over dress code en muziek. Het is allemaal opschepperij geworden en de rest is subcultuur.”

Gus: “Voor een groot deel van de jongeren is het dagelijkse leven nog altijd een verschrikkelijke zoektocht naar identiteit. Wat maakt het uit dat ik een diploma heb? Waarom zou ik nog kinderen op de wereld zetten? Dát is de zeitgeist in feite en het wordt verbloemd met sneakers en Instagram-filters."

Lefto decks

Lefto: “Er is een moment in je jeugd wanneer het allemaal rond imago draait en dan is muziek niet alleen een uitlaatklep maar ook manier om jezelf te definiëren. Ik denk dat er heel veel jongeren zijn vandaag die willen behoren tot dezelfde dingen en dat hiphop daarvoor de algemene deler is.”

Gus: “Ik heb eens een artikel gelezen dat de jeugd harder wordt in alles. In plaats van gewoon joggen, vertrekken ze op blote voeten om vijf uur ‘s morgens op een tocht van twintig kilometer. In plaats van een tattoo, laat je een stretch of scarification zetten om er nóg ruiger uit te zien. Ze gaan vissen in de stad. Al die dingen gaan ook over imago. Je wil gezien worden in de wereld en wat diegene voor je deed, is niet belangrijk. Dat zie je ook bij hiphopartiesten die op sociale media dwaze dingen posten om op te vallen tussen de rest. J.Cole zei het zo: ‘We're in the generation of trolling. They figured out that attention is all that matters.’ 

Lefto: “Dat is heel gevaarlijk. Sommige jongeren eten een maand niet om de nieuwste sneakers te kunnen betalen. Het zijn duistere tijden en het zou veel beter zijn als er muziek naar buiten komt dat ons waarschuwt en ons niet in een soort Disneyland zuigt. Nochtans, al je kijkt naar de nieuwe single van Zwangere Guy, hoe hard die track is. De reacties erop waren fenomenaal.  Het kan geen kwaad om eens geen dromen te verkopen in de muziek die je maakt."

Wat vinden mensen in de hiphopcultuur dat ze nergens anders kunnen vinden?

Lefto: "Iedereen zal je een ander antwoord geven op die vraag. Alles wat jij in je wereld tegenkomt, kan je ook terugvinden in muziek. Hiphoppers hebben het vaak over the struggle of life en dat verbindt jonge mensen uit verschillende lagen met elkaar. Wit of zwart, arm of rijk. Dat is niet zo bij andere populaire genres. Toch denk ik dat het vooral draait rond een dress code maar het hangt allemaal af van de muziek die je luistert, iemand rapt over Louis Vuitton, de andere over auto’s in brand steken… Hiphop zit zelf in een identiteitscrisis."

Gus: “Helaas wordt de popversie van hiphop de laatste tijd wel door je strot geramd en dan is het niet moeilijk dat je geen andere dingen kent. Om even een pluim op de hoed van Lefto te steken: op plekken waar hij draait heb ik achttienjarige trappers zien dansen op Franse jazz, veertigjarige ravers zien headnodden op future beats en iedereen ging uit de bol als er iets dubby tussenkwam. Als je elke dag aan de grote menigte eurodeals geeft en af en toe komt er iemand langs om een stukje kreeft te serveren, gaat er een wereld open. We moeten de oogkleppen weghalen.”

"De term urban was een doodsteek voor de hiphopcultuur."

Hoe ver reikt de invloed van hiphop op de wereld?

Gus: “Midden jaren ‘90 kwam er een onderzoek naar buiten waarin werd bewezen dat hiphop als stroming de grootste invloed heeft gehad op wat er leeft in de maatschappij. We zijn nu bijna 25 jaar later en hebben we het niet over hiphop als cultuur maar over de popvariant ervan. Je ziet dat overal terugkomen. In de H&M hebben ze een generische versie van de Yeezy schoenen. De reclame voor een bankkaart zal met een typische outfit en een beat ingekleed worden. Ok, het is de zeitgeist maar het is sowieso de verwaterde versie die zo populair is. Hiphop zal altijd in die onmogelijke spreidstand zijn tussen een business en een kunstvorm. Warhol onderzocht met zijn popart de laagdrempeligheid van kunst maar hij merkte ook dat het meer verkocht dan een andere reeks schilderijen.”

Lefto: “Vanaf dat iets populair wordt, komen de haaien er meteen op af. Veel opportunisten bekijken het als iets waar ze geld mee kunnen verdienen en niet als kunstvorm. De westerse wereld zit nu eenmaal zo in elkaar. De populairste vorm van hiphopmuziek zit vol met mensen die het niet doen voor de cultuur waar het vandaan komt of voor het artistieke aspect. Dat maakt in feite dat de cultuur wordt afgebroken."

Gus

Gus: “Het klimaat, werkloosheid en tal van andere dingen projecteert zich allemaal op muziek. Ze hebben een link kunnen leggen tussen hoog- en laagconjunctuur en hoe de melodie van bepaalde nummers werd geschreven. Stromae samplet een saxofoon in mineur op Alors On Danse, zingt over triestige tijden maar gooit er wel een opzwepende beat op. Dat is een reflectie van hoe een grote laag van de bevolking zich voelt en dat gaat net zo hard over kuddegeest als over individueel escapisme."

Lefto: “Nu gaan we afwijken van het onderwerp maar het gaat nog veel verder dan dat. Er zijn zoveel elementen in muziek die het onderbewuste in mensen aantrekken tot luisteren. Weinig mensen die met hedendaagse muziek werken, beseffen dat. Voor een gemiddelde persoon in 2018 is het veel makkelijker om te dansen op een regelmatig 4/4 ritme dan op een bluesritme bijvoorbeeld.”

Gus: “Muziek is eigen aan ons weefsel. Het bestaat misschien al langer dan taal. Of het nu en trouwfeest of een begrafenis is, je koppelt er altijd muziek aan.”

Hiphop heeft altijd geprobeerd om de vinger op de wond te leggen. Heeft het genre nog het punkgehalte om bepaalde dingen in vraag te stellen?

Lefto: “Je ziet de punkvariant niet in de popvariant. Het heeft altijd naast elkaar geleefd. Er was Vanilla Ice en er was Gang Starr. Als ik ergens draai, gebeurt het wel eens dat de jongeren de boel helemaal afbreken. Ik vind het fantastisch dat rebelse muziek dat kan veroorzaken. Een harde beat die agressief uit de hoek komt, doet mensen uit hun dak gaan en alles loslaten.”

Gus: “Voor mij hoeft het niet altijd sociaal bewust en rebels te zijn zoals in de beginjaren van Public Enemy of Biz Markie, maar de popvariant is altijd te fake en moet het breedst mogelijke publiek aanspreken. Dat wordt allemaal gestuurd door de grote labels en merken. Natuurlijk willen ze wat controverse met een vulgaire Cardi B bijvoorbeeld, maar ze houden het onder controle. Ze maken een karikatuur van wat het zou moeten zijn. Toen N.W.A bekend werd zat de FBI erachter omdat ze echt iets teweeg brachten in de maatschappij. Het feit dat er rond de teksten The Lost Tapes van Nas een cursus wordt gegeven op een universiteit is een teken van tijdloosheid."

Gus: “De huidige populariteit van hiphopmuziek is een beetje gestuurd. Hiphop was militant en gaf kritiek en dat wilde niemand in de business. Het is begonnen als ze het urban zijn beginnen noemen, de gentrificatie van het genre. We gaan het niet zwarte muziek noemen maar stedelijk. We willen de looks en de vibe maar dan in een witgewassen versie en we willen het zeker niet over de grootstedelijke problemen hebben. Hiphop was vroeger de krant van de straat en nu gaat het veel te vaak over de illusie van the American dream.”

Missen jullie het gouden tijdperk?

Gus: “Je kan niet zeggen dat vroeger alles beter was. Ik maak soms de fout dat ik alle jonge mensen over dezelfde kam scheer. Ze luisteren naar Migos maar komen door opzoekwerk wel terecht bij albums van 25 jaar geleden. Hoe kan dat? We moeten niet de purist uithangen want er bestaan jongeren die hun weg wél vinden naar de kunst van het schrijven zoals ik mijn eurekamoment beleefde twintig jaar geleden."

Lefto: “Vroeger was het inderdaad niet beter. Vandaag komt er ook super goede muziek uit maar je gaat het moeten zoeken want je gaat het helaas niet vinden via de grote kanalen. Dat kost tijd en dat hebben jongeren niet. Toch ken ik mensen die nooit naar de radio luisteren omdat ze het gewoon crap vinden.”

"Hiphop gaat nu veel te vaak over de illusie van the American Dream."

Gus: "Een paar maanden geleden interviewde ik Pharoahe Monch. In zijn tijd was het belangrijk dat je alles zelf deed om zo origineel mogelijk te blijven. Als we het veralgemenen zie je dat vandaag niet meer. Het is altijd een soort cyclus geweest. Rock werd populair in de jaren ‘60 en ‘70 en wat er uiteindelijk op de radio kwam was de geföhnde parodie. Hetzelfde met de dance dat in hare pure vorm veel teweegbracht maar daarna verwaterd is naar een commerciële versie. De mainstream hypothekeert elk genre. Maar we hadden nu even goed allemaal met lang haar en brede broekspijpen kunnen rondlopen in een soort nieuwe flowerpowerbeweging.”

Lefto: “Op het moment dat die afvlakking er is, wordt het pop. Veel artiesten worden populair met hun specifieke sound, wat ik heel belangrijk vind, maar veranderen daarna naar iets wat we al kennen om op safe te spelen. Het is veel leuker als je geen andere naam kan plakken op een artiest.”

Gus: “Ik vind het wel tof als je een artiest ziet groeien. Sommige mensen teren nog altijd op hun eerste mijlpaal van een album omdat al de rest gewoon veel minder goed is. Master your craft. Dat is belangrijk. Neem bijvoorbeeld Kendrick Lamar, die op veel niveau’s heel sterk is. Hij weet hoe hij een nummer moet schrijven en zijn teksten worden top op het bot ontleed. Tegelijk kan je hem wel een mainstream artiest noemen dus het kan wél. Je moet het gewoon doen met vallen en opstaan.”

Zitten technologische ontwikkelingen daar voor iets tussen?

Gus: “Alles moet snel gemaakt en geconsumeerd kunnen worden. Op vijftien minuten maak je een nummer, de zestiende minuut staat het online en op minuut twintig gaat het viraal. Vroeger moest je aan muziek geraken via een vriend die op reis toevallig de plaat zou kunnen vinden en nu heb je hem met een paar clicks besteld in Nieuw-Zeeland. Nieuwe videoclips kon je enkel zien als je op een exacte datum en tijdstip voor de televisie ging zitten. Ik ben niet tegen die technologie maar het is makkelijk geworden om te wisselen van persoonlijkheid en smaak terwijl je niet eens weet waar het allemaal vandaan komt.”

Lefto: “Gisteren nam ik een Uber naar huis en de chauffeur vroeg wat ik deed en ik zei dat ik dj was. Hij zette dan een nummer van Booba op en ik vroeg of hij geen oude Booba had want daar hou ik nu eenmaal van. Dan zette hij iets op van een paar jaar geleden maar ik bedoelde de nummers die hij maakte met Lunatic in de jaren ‘90 en die hem bekend hebben gemaakt. Hij zat daar met open mond te luisteren. Dat is super!”

Gus: “Ik wil niet de oude zak uithangen die zegt dat je constant moet bezig zijn met wat de architecten van de cultuur gedaan hebben, maar je moet wel weten hoe het is ontstaan. Je kan geen schilder zijn en vaag weten wie Picasso is maar nog nooit van de Vlaamse School gehoord hebben. Je verwacht dat zoiets niet bestaat bij hiphop maar het bestaat helaas wel. Als je zo denkt, weet ik dat het bij jou niet diep zit. Ik vind het gewoon triest dat hiphopartiesten van nu denken dat ze het warm water hebben uitgevonden, ook hier in België. In andere genres bestaat dat niet. Er is geen enkel reggae-artiest die zegt dat Bob Marley  whack is. Er is geen enkel gitarist die zegt dat Jimi Hendrix rommel is. Los van het feit dat je fan bent of niet.”

Gus scherm

Welke rol speelt de radio nog in het internettijdperk?

Lefto: “Ik weet dat er daarbuiten plaats is voor veel meer muziek dan wat er op de radio komt, een van mijn grootste frustraties. De jazzcompilatie die ik onlangs uitbracht, wilden ze niet promoten bij StuBru omdat het genre geen jonge mensen zou aanspreken, terwijl er op de plaat enkel twintigjarigen spelen. Een paar mensen beslissen om het niet te doen terwijl ik heel goed weet dat het wél kan. Ik heb ooit drie nummers mogen spelen tijdens de avondspits waar ze enorm veel reactie op kregen, positief en negatief. Daarom weet ik dat het hier nog veel beter kan.”

Gus: “Is radio wel nog van belang voor artiesten? Niet noodzakelijk. Ons programma is ook online te beluisteren na de uitzending. We spelen misschien wel een rol in de netwerk van de labels om dingen te pushen naar het publiek maar je kan als artiest toch je boontjes doppen zonder de steun van de klassieke media.”

Lefto stubru

Lefto: “Ik denk dat we op een soort kantelpunt zitten in de volledige muziekindustrie. Groepen zoals Khruangbin en Vulfpeck zullen nooit op de radio gespeeld worden maar verkopen ondertussen wel zalen uit. Dat toont een splitsing aan tussen de media en het volk. Ze weten het soms gewoon niet meer. De structuur gaat veranderen en het publiek zal dat bepalen.”

Wat motiveert jullie dan om wél nog radio te maken?

Lefto: “In tegenstelling tot Wallonië of Nederland is radio in Vlaanderen wel nog heel belangrijk. We hebben nog veel harder die traditie om de radio op te zetten. Mensen luisteren graag naar ons en we kunnen ze nog raken. Zolang ik dat gevoel krijg, blijf ik het graag doen.”

Gus: “Waarom zouden we het niet maken als je een platform met alle middelen krijgt? Mits minimale afspraken kunnen wij nog altijd doen wat we willen. Wij krijgen elke week twee uur om een trip samen te stellen en de luisteraars appreciëren dat echt wel. We zouden het niet lang uithouden moesten we gedwongen worden om de structuur en de muziek van het programma te veranderen. Daarnaast denk ik niet dat de show dezelfde sfeer en charme zou hebben als het niet eerst on air zou worden gedraaid.”

Lefto: “Het is begonnen als een van de eerste hiphopshows op een grote zender. Het is meer geworden dan hiphop alleen omdat mijn persoonlijke smaak is veranderd. Toen hiphop niet meer hip was, deden wij nog altijd ons ding en daardoor is het misschien wel terug hip geworden. Raar hé?”

Gus: “Ze hadden hier evengoed kunnen zeggen dat het gedaan was en dat er nachtradio kwam in plaats van Lefto. Stubru zag er gelukkig altijd de waarde van in. Wat blijft er anders nog over in de nationale media?”

Lefto:Lefto is nochtans geen uithangbord en Stubru zou als merk misschien wel iets kunnen leren of gebruiken van wat wij hier hebben gemaakt. Vroeger kon ik wel meer muziek laten doorsijpelen naar de dagplaylist. Het blijft relevante en nieuwe muziek die je misschien pas maanden later ergens anders gaat horen. Dat beseffen mijn bijna 100 000 wereldwijde volgers op Mixcloud maar al te goed.”

Merk je dat hiphop de popcultuur beïnvloed heeft in alle landen waar je speelt?

Lefto: “Ja maar dat is zo voor alle popmuziek. Er zijn van die multinationals die zoveel mogelijk artiesten pushen in alle landen waar ze actief zijn en vandaag zijn dat vooral hiphopartiesten. De grootste multinational is het internet en daar staat alles op, dus een virale video uit Japan is twee weken later bij ons misschien net zo bekend. De wereld is op die manier klein geworden en ik mis de eigenheid een beetje van waar ik ook naartoe ga in de wereld. In Taiwan hebben ze een eigen versie van Drake. In Japan of India zie je net hetzelfde. Daar leer je toch niets van bij?"

Gus: “De toepassing van de formule werkt en verkoopt. Als je het anders aanpakt, kan je het vergeten.”

"We gaan plaats moeten maken voor de georganiseerde chaos van punk."

Hoe hebben jullie het hiphoplandschap in België zien veranderen doorheen de jaren?

Lefto: “België is heel laat op dreef gekomen met alles wat met hiphop te maken heeft. Brussel en Antwerpen zijn waarschijnlijk de pioniers die het wel op de kaart wilden zetten. Waarschijnlijk omdat de juiste mensen op de juiste plaats waren met het juiste initiatief. Het trok natuurlijk nog geen duizenden mensen.”

Gus: “Alle muziekjournalisten lieten het gewoon links liggen of ze deden er belachelijk over. De zaaldeuren gingen niet open voor rappers en dj’s. Sommige artiesten kunnen nu wel een mooie tour doen in België of daarbuiten. Gek want de kwaliteit was zeker niet slechter vroeger.”

Wat zien jullie in de glazen bol gebeuren? Is er een genre dat het gaat overnemen van hiphop?

Lefto: “Begin jaren 2000 - toen het een beetje fout begon te lopen met hiphop - dachten veel mensen dat het ging overwaaien of uitdoven. Maar nu is het er nog altijd dus ik denk dat het blijft evolueren. Het genre dat binnen twintig jaar populair is, zal zeker beïnvloed zijn door de hiphop van vandaag. Dan zal er misschien weer plaats zijn voor de andere vormen van hiphopmuziek."

Gus: “Het gaat imploderen en kantelen naar meer punk, ook in de mode en hoe je je moet presenteren naar de wereld toe. Het gaat weer een tweestromenland worden, een georganiseerde chaos. En net zoals nu, kunnen we het alleen maar ondergaan."