Stella Rambisai Chiweshe leerde als eerste vrouw een verboden en heilig instrument bespelen

BRDCST @ AB

Maxime De Ruyck

Stella Chiweshe heeft altijd haar goesting gedaan. Als jong meisje in Zimbabwe hoorde ze het magische geluid van de mbira. Ze was meteen betoverd. Alleen: de mbira was al eeuwenlang verboden terrein voor vrouwen.

Stella werd geboren als Rambisai. "Toen ik twee was, werd ik gedoopt en noemden ze mij Stella. Maar zelf heb ik altijd veel liever Rambisai gehoord. In mijn taal betekent het 'als iets je niet bevalt, dan zeg je het meteen'. Dat heeft toch veel meer pit en betekenis dan gewoon Stella!"

"Mijn familie dreigde ermee om mij op te sluiten in het gesticht"

Toen ze vijftien was, hoorde ze voor het eerst de mbira. Ze was meteen verliefd en moest en zou die leren bespelen. Haar familie en omgeving begrepen er niks van. "Toen ik aankondigde dat ik de mbira wilde bespelen, verklaarden ze mij gek. Ik had geluk dat er geen gesticht in de buurt was of ze hadden mij daar opgesloten." 

De mbira ligt gevoelig in Zimbabwe. Tot 1979 was het land een Britse kolonie en werden alle inwoners verondersteld christelijk te zijn. De mbira werd al eeuwenlang gebruikt bij ceremonies om contact te maken met de voorouders. Alles wat rook naar inheemse tradities, was ten strengste verboden. "Met een mbira over straat lopen was al een goede reden om gearresteerd te worden."

© Felipe Vasquez

"Je hebt niemands toestemming nodig, doe het gewoon"

Maar niet enkel de regering deed moeilijk. De mbira was sinds mensenheugenis verboden terrein voor vrouwen. De jonge Stella begreep er niet veel van, tot haar opa haar even apart nam voor enkele levenslessen. "Hij zei dat vrouwen zogezegd niet genoeg fysieke kracht zouden hebben om mbira te spelen. Dat is natuurlijk een fabeltje. Maar in onze ceremonies spelen muzikanten mbira van zonsopgang tot zonsondergang. Stel dat je als getrouwde vrouw in je eentje weggaat om een hele dag met mannelijke muzikanten op te trekken? Je kunt je reputatie vergeten. Ik heb die verboden nooit begrepen. De regering had de mbira al verboden omdat het een instrument van bijgeloof was. Ik kom uit een familie die alleen maar in naam christelijk was. En ik werd voor gek verklaard omdat ik ons heilige instrument wilde bespelen en een vrouw was?"

"Pas in Europa had ik door dat ik een feministe ben" 

Stella zette door, het was een kwestie van leven of dood voor haar. "Ik was zo ongelukkig dat ik het niet mocht. Alsof mijn hart zelf uit mijn lijf werd gerukt." Een verre oom van haar moeder kwam op visite en zag dat de jonge tiener met zichzelf geen blijf wist. "Hij keek me diep in de ogen en zei op besliste toon: 'Het is goed, ik ga het je leren of je gaat eraan onderdoor.' Diezelfde middag nog leerde hij mij mijn eerste liedjes. Telkens wanneer ik speel, doe ik dat ter ere van de voorouders. Zij hebben mij genoeg moed en doorzettingsvermogen gegeven om vol te houden. Aan iedereen die de drang voelt om muziek te maken of eender welke kunst die je diep vanbinnen voelt branden: doe het gewoon. Vertel aan niemand je plannen, want je hebt hun toestemming niet nodig!"

Haar volharding loonde. Na enkele jaren werd ze een superster in Zimbabwe en tourde ze door Europa. "In 1983 kwam ik voor het eerst naar Europa. Plots werd ik feministe genoemd, omdat ik als vrouw mijn eigen goesting had gedaan in een mannenwereld. Ik had er in Zimbabwe nog nooit van gehoord! Wanneer ik als kind van school terugkeerde, liep ik altijd te vechten met de jongens. Als een jongen een vriendinnetje van mij lastig viel kwam ze dat tegen mij zeggen en sloeg ik die jongen in elkaar. Ik ben dan ook altijd erg trouw gebleven aan Rambisai!"

Stella Rambisai Chiweshe treedt op 8 april op BRDCST