De acteurs van theaterstuk Freud leggen hun ziel bloot voor BILL Ranger Marie

De acteurs van theaterstuk Freud leggen hun ziel bloot voor BILL Ranger Marie

BILL Ranger Marie reist naar Amsterdam en praat met acteurs Hélène Devos en Joep Paddenburg over het theaterstuk Freud.

'Wie je denkt te zijn, ben je misschien niet.'

Joep komt als patiënt Paul mankend de scène op.

In een andere scène wordt hij als patiënt Karl razend onder hypnose.

Een seconde later loopt Karl rustig naar de uitgang.

“Dat is waar het voor mij dagelijks fundamenteel over gaat: wat zeg ik, waarover zwijg ik, wat laat ik los en wat trek ik mij aan?”

Hélène Devos komt binnen met een cognackleurige teckel. Hij heet Konijn.

Joep Paddenburg zet zich naast haar in de grijze sofa.

Ze drinken thee als zij haar zwarte korte laarzen over elkaar kruist.

Ze spelen beiden in Freud van Internationaal Theater Amsterdam en Toneelhuis geregisseerd door Ivo van Hove naar het scenario van Jean-Paul Sartre.

“Vroeger wou ik dat iedereen altijd alles goed zou vinden wat ik deed. Maar dan zet je jezelf enorm vast. Ik heb me daarvan moeten bevrijden. De blik van de ander loslaten. Je bent nog altijd een eigen mens. Achteraf met toeschouwers uit het publiek praten over de voorstelling en dan merken dat je een tegengestelde visie hebt, dat vind ik fantastisch, Hélène. De ander toch proberen te begrijpen en jezelf zo intellectueel uitdagen”.

“Joep, vroeger had ik de clichégedachte dat ieder zijn eigen pad moet volgen en dat wat de ander denkt er totaal niet toe doet. Maar de waarheid is: het gaat om een evenwicht. Je kan met bepaalde meningen en ideeën van anderen rekening houden en neen, dat moet je niet afbrengen van je eigen diepste waarheid”.

Hélène Devos heeft zich verdiept in de psychologie.

Sartre waakt over de eigen vrijheid terwijl Freud ontdekt dat je gestuurd wordt door het onderbewuste.

In 1958 schrijft Sartre een filmscenario voor John Huston over Sigmund Freud.

Ze raken het oneens over de inhoud van Sartres zeven uur durende script.

De rechten op de tekst van Sartre zijn nog nooit eerder vrijgegeven en vertolkt.

Een wereldpremière! Alles is zo absurd.

1

Hij steekt een sigaar op.

Leven, seks, dood

Driften

Oerdriften

En het geweten van de opvoeding.

De man achter de balie neuriet.

In het salon zit nog een vrouw te wachten.

Het streepje van de zes tikt de seconden. De lift gaat open.

“Ik wou heel graag in een stuk van Ivo Van Hove spelen. Mijn zus, Ilke Paddenburg, speelt Martha, de vrouw van Freud. Ik was nieuwsgierig naar de man achter de naam. De samenwerking heeft mij niet teleurgesteld. Toch heb ik wel bedenkingen bij het perspectief van Freud. Ik kan mij niet vinden in het vrouwbeeld dat hier wordt getoond. Het blijft altijd de witte man die vanuit de blanke cultuur zijn ideeën gaat geven. Ja, ik heb mijn twijfels, zijn die invalshoek en dat standpunt nu nog relevant om te brengen?”

“Ik heb dat helemaal niet. Twee jaar geleden zou ik ook die bedenking kunnen hebben gemaakt, maar nu zie ik dat anders. Het is vandaag nog altijd zeer relevant om een publiek uit te leggen wat een psychose en een neurose zijn. De oorsprong van de psychoanalyse ligt inderdaad bij een blanke man, maar dat is ook gewoon een realiteit. Ik zou het ongeloofwaardig vinden als we nu alleen nog maar stukken zouden zien waarin black power women de hoofdrol spelen. Het zou zalig zijn, maar in onze maatschappij hebben zij helaas nog steeds geen evenwaardige positie. Freud is zo gelaagd en je kan er op zo veel manieren naar kijken dat er echt wel kritiek inzit. Het stuk brengen, betekent niet noodzakelijk het ermee eens zijn. Een vriendin van mij bekeek het dan weer heel erg vanuit de Joodse context, want ja, Sigmund Freud behoorde tevens tot een kwetsbare groep”.

“Nou, mijn idee daarover is niet geëvolueerd door het meer te spelen. Om een vergelijking met film te maken; het gaat niet zozeer over het feit of geweld zou worden overgenomen, maar of je weldegelijk geweldfilms moet maken. Maar ik begrijp je standpunt.

Wel is mijn focus meer en meer bij mezelf en mijn personage gaan liggen, terwijl ik daarvoor meer het geheel overschouwde”.

Het is een detectiveverhaal.

Wat zijn de ware herinneringen aan een traumatisch feit?

Is seksualiteit altijd aanwezig?

Konijn springt tegen Joep zijn been.

Moet je eerst jezelf kennen vooraleer je een ander kan doorgronden?

De blik van de ander: daar gaat het heel vaak over.

“Ik ben echt gaan spelen om die vragen, onzekerheden en angsten gezamenlijk op een podium te kunnen uitspreken. Dan ben je tenminste samen in het niet weten”.

Hélène speelt patiënte Cäcilie Körtner.

De wind blaast haar rosse krullen naar boven.

Rode sokjes hangen nog aan de windstille kant.

Hij kijkt opgetogen.

Het vuilbakje houdt de deur open. De regen tikt tegen het vuilzakje.

Het dak van hotel Americain is zichtbaar vanaf het terras.

When the party’s over.


“Ik wil alles heel oprecht brengen. Ook al speel ik een personage en kies ik niet wat ik zeg, ik koppel daar altijd een echte herinnering aan die een emotie oproept. Het is niet zo maar verdriet!, woede!, angst! Het zijn de echt beleefde situaties die de emotie als waarachtig oproepen”.

“Bij mij werkt dat zo echt niet, Hélène. Als ik aan herinneringen zou denken die iets oproepen, zou ik uit het moment van het stuk gehaald worden. Ik gebruik bepaalde technieken zoals het verleggen of versnellen van mijn ademhaling om de emotie er echt te laten uitzien”.

“Whatever works. Wij brengen iets en het publiek merkt iets maar dat zijn ook twee dingen die weer naar een andere realiteit leiden. Zoals Halina Reijn op een bepaalde manier in het licht kan kijken en dan begint te huilen, echt wauw, maar ik kan dat niet. Nu kan ik die opgeroepen emoties wel beter afbakenen en beslissen wanneer het huilen stopt”.

Inzicht in de psychologie geeft de mens meer open houvast.

Een reservoir aan gedachten die geladen zijn. Persoonlijk archiveren.

Trek al die registers open.

Nu!

Het licht verschuift.

Plots

Is het

’s Nachts

Middag

Freud en Wilhelm Fliess walsen door het decor dat wordt ontmanteld.

I’ll dance with you in Vienna

I’ll be wearing a river’s disguise

De bolhoed en de stok verdwijnen langzaam langs de achterdeur links van het kerkhof.

“Naast alle rottigheid, ellende en lelijkheid is er Billie Eilish. Wat een openbaring! Het zijn voor die momenten dat ik leef. Dora Van der Groen zei altijd: muzikanten die brengen het meest pure. Zonder noodzaak van een verhaal of een context raken zij meteen en universeel. Heb jij dat ook Joep?”

“Ja, dan gaat er bij mij een luikje open. Iets wat ik onmogelijk in woorden kan vatten. Bij toneel kan ik dat wel, dan heb je altijd standpunten. Dat vond ik zo en zo en dat deel, ja daar denk ik dat en dat bij, maar bij muziek heb ik geen woorden. Toneel geeft mij een intellectuele vervulling, maar muziek daar word ik zo midscheeps door geraakt dat ik echt even weg ben van de wereld. Dat heb ik heel erg als ik kijk naar de opname van het optreden dat Ramses Shaffy in Rotterdam gaf, drie dagen voor hij stierf. Onlangs heb ik dat ook ervaren tijdens een dansvoorstelling. Een man van ongeveer 65 die binnen een nachtmerrie een soort van doodstrijd voert”.

Anthony and the Johnsons

Fistful of love


Het enige wat

Echt

Volledig

Van jezelf is

Is

Die diepe

Warmte

Van

Rust

Binnenin

Minder bloed, naakt, geweld.

Een voorstelling is ook een deel in een regisseur zijn oeuvre.

Alles draait rond Freud.

2

“Er zijn elementen in de voorstelling die doen denken aan eerdere producties van Ivo en Jan. Ik merk ook dat hun voorstellingen steeds langer worden en niet meer van begin tot einde die heftigheid hebben. De intensiteit wordt subtieler. Voor iemand die het oeuvre minder kent, zal dat ongetwijfeld niet opvallen. In 2011 ben ik echt speciaal voor Ivo naar Amsterdam verhuisd en in het theater gaan spelen. Ik kan mij niet voorstellen wat ik zou doen als hij er niet meer was. Wat doe ik dan nog in Amsterdam en wat doe ik dan überhaupt nog in het theater? Ja Joep, dat beneemt me wel eens”.

Een mens komt meer tot rust en zoekt andere expressiemiddelen.

Hysterie en hypnose

bestaan ze echt?

Bewust en onbewust

De eigen wil om aan zelfonderzoek te doen.

Enkel op de rugsteun gaan zitten als je genoeg over jezelf weet.

“Hij geeft heel veel vrijheid binnen het kader dat hij bedacht heeft. Wat hij met de tekst wil doen, hoe de decors eruit zien, wie waar moet staan, Ivo heeft daar allemaal een heel specifiek idee over. Maar binnen die contouren mag je helemaal je ding doen”.

“ALS HET MAAR INTENS IS!”

Hélène heeft boterhammen bij.

De adoratie voor een leermeester.

Waar is de vader?

Wat moet je vereffenen ten overstaan van je voorvaderen?

Seksuele vrijheid

Seksuele beklemming

Het is een permanente zoektocht naar de vrije mens en zijn obstakels.

Existentie gaat essentie vooraf.

Wat je denkt te zijn

Ben je misschien niet

“We hebben altijd de macht om niet op te komen, maar dat gaan we natuurlijk nooit doen”.

Marie Vinck en Hilde Van Mieghem zitten naast mij in de brasserie van het Internationaal Theater Amsterdam. Ik eet een poussin met sla, friet en kikkererwten. Marie vertrekt naar de coulissen.

Hoe reageert een moeder als haar dochter een hysterie acteert?

3
21 oktober 2019
MariePeeters

Vol verwondering schrijvend, kijkend en luisterend wat de wereld van de kunsten kunnen teweeg brengen. In kleur.