Drie slam poets over hun vak

Drie slam poets over hun vak

Op een podium gaan staan en je ziel blootleggen, is niet altijd even gemakkelijk. Toch kan het een enorme impact hebben op je publiek. Via slam poetry of spoken word wordt er gepraat over de kleine en grote dingen in het leven. Ik vroeg aan drie artiesten om hun ervaringen te delen.

“Het is belangrijk dat we blijven nadenken, anders zitten we morgen ook met een Trump”

Jee Kast noemt zichzelf een woordkunstenaar. Een aantal jaren geleden nam hij deel aan Belgium’s Got Talent. Volgens hem is het zijn roeping om mensen te bewegen of ze aan het denken te zetten.

(c) Joke Timmermans
(c) Joke Timmermans

Hoe moeten we nu eigenlijk het hele gegeven noemen?

Kast: 'In Nederland wordt de term 'poetry slam' vooral gelinkt aan wedstrijden en in België is dat minder. Hier maakt het niet echt uit. Als je op een podium staat met poëzie, ben je een poetry slammer. In het begin was het een heel gedoe, omdat ik altijd die term moest uitleggen. Ik heb een tijd opgetreden als gedichtengooier. Op een of andere manier moet je dat verpakken zodat mensen meteen begrijpen wat het is. De laatste jaren is het dan woordkunstenaar geworden. Ik denk dat dit ook wel de lading dekt. Eigenlijk zou het gewoon het beste zijn als andere mensen mij benoemen. Ik hoef mijzelf niet iets te noemen. Ik maak gewoon dingen met taal.'

Waarom ben je met poetry begonnen?

'Ik ben er in 2002 mee begonnen. Ik merkte toen dat poëzie wel werkte bij jongeren. Ik dacht dat het misschien wel heel belangrijk was om op een eenvoudige manier gevoelens of ervaringen te delen. Zo kon ik jongeren een inkijk geven in een wereld waarin enorm veel kan gebeuren.'

'Ik denk wel dat het mijn roeping is om mensen te bewegen. Gevoelsmatig of denkmatig. Dat hoeven zeker niet altijd grote dingen te zijn. Ik breng vooral het menselijke naar boven. Dat kan heel breed zijn: van liefde, tot frictie, tot woede. Door met taal te spelen is het mogelijk om een hele situatie in twee zinnen uit te leggen.'

Wat wil je bereiken met je woorden?

'Ik denk soms wel na over een doel waar ik voor kan vechten. Ik ben een veertiger uit de middenklasse die nooit problemen heeft gehad. Dat is eigenlijk een luxueus voorrecht. Sommige poetry slammers vind ik heel bewonderenswaardig door hoe ze zich met zoveel vuur constant in de strijd werpen. Die willen vooral antwoorden bieden vanuit hun persoonlijke situatie. Terwijl ik eigenlijk gewoon mensen in vraag moet stellen. Wat gebeurt er rondom ons? Door vragen te stellen, gaat je publiek automatisch voor zichzelf antwoorden formuleren. Dat gaan misschien niet altijd de juiste antwoorden zijn, maar het is wel belangrijk dat we blijven nadenken. Anders zitten we morgen ook met een Trump.'

'Misschien is onze kleine kantjes - de positieve en de negatieve - onder de loep nemen wel de basis om van deze wereld een betere plek te maken. Dat vraagt heel veel werk. Als je bijvoorbeeld een tuin hebt, ga ik elk grassprietje bekijken en dat in vraag stellen. Er zijn andere slamdichters die heel de tuin proberen omploegen en daar mijlpalen op willen zetten. Maar ergens denk ik wel dat het nuttig is, wat ik doe.'

“Spoken word is een dagboek dat je jouw hele leven meedraagt”

Maravilha is ongeveer anderhalf jaar geleden begonnen met spoken word. Schrijven is altijd al haar grootste passie geweest. Nu zet ze haar teksten ook op een podium neer. Dit jaar was ze nog vice-kampioen op het Belgisch Kampioenschap slam poetry.

Maravilha crop

Hoeveel betekent spoken word voor jou?

Maravilha: 'Ik had nooit verwacht dat het zoveel voor mij zou gaan betekenen. Boeken en verhalen schrijven vond ik altijd al heel tof. Maar spoken word is een dagboek dat je jouw hele leven meedraagt. Het is een deel van mij. Alles wat ik schrijf, komt vanuit mezelf. Het feit dat andere mensen zich daarin kunnen vinden terwijl we totaal andere wezens zijn, vind ik iets geweldig. Mensen die naar mij toekomen en zeggen dat het hen heeft geraakt, raakt op zijn beurt mij dan weer.'

Wat wil je dan vertellen met jouw woorden?

'Met mijn spoken word wil ik mensen vertellen dat ze niet de enigen zijn. Ik wil aantonen dat het oké is om je slecht te voelen en dat je daarom niet zwak bent. Ik ga enorm emotiegericht te werk. Liefde is een thema dat vaak naar voor komt in mijn teksten. Dat hoeft daarom niet romantisch getint te zijn. Zo vertel ik bijvoorbeeld over mijn moeder. Ze heeft enorm veel meegemaakt in haar leven, maar ze heeft er toch het beste uitgehaald.'

'Daarnaast schrijf ik ook over de onzekerheden die ik heb gevoeld door mijn huidskleur. Ik geef weer hoe je van jezelf kan leren houden. Op maatschappelijk vlak heb ik het ook over discriminatie en racisme. Ik hou ervan om dingen te benoemen waarvan iedereen weet dat ze bestaan, maar waar toch niet over gepraat wordt.'

In welke mate denk je dat zo’n optredens invloed kunnen hebben op andere mensen?

'Ik heb bijvoorbeeld een slam geschreven waar ik het heb over het woord ‘neger’. Ikzelf gebruik dat woord niet en vind het ook niet goed dat anderen het gebruiken. Maar in mijn slam wil ik niet zozeer zeggen: "jij bent slecht omdat je dit doet." Ik laat gewoon vanuit verschillende perspectieven zien wat de opties zijn en welk effect het gebruik van dat woord heeft op mensen. Het is eigenlijk een soort filmpje dat ik afspeel over de huidige situatie. Mijn woordgebruik en de manier waarop ik mezelf openstel, raakt mensen dan op een bepaalde manier.'

'Als ik het tijdens optredens over mijn huidskleur heb, gebeurt het ook dat meisjes achteraf naar mij toekomen om te zeggen dat ze enorm naar mij opkijken. Het feit dat ze iemand zien die op hen lijkt en die dezelfde dingen als hen heeft meegemaakt, betekent veel voor hen. Maar een soort rolmodel zijn, is gewoon een extra gegeven. Als ik het voor andere mensen zou doen, zou ik al gestopt zijn. Op een gegeven moment houdt het op. De reden waarom ik offers maak voor spoken word, is omdat ik er oprecht zoveel liefde voor voel. Ik weet niet wat ik zonder zou doen.'

“Het is al voorgevallen dat mensen naar de politie belden na het horen van mijn teksten.”

Giovanni Baudonck draait al jarenlang mee in de spoken word en slamwereld. Via geëngageerde teksten die hij in de muziekwereld hoorde, is hij bij slam beland. Hij kroop op het podium omdat hij zag hoe teksten live een enorme impact kunnen hebben.

Giovanni Baudonck

Wat is volgens jou de definitie van slam poetry?

Baudonck: 'Veel mensen zien het eigenlijk als een competitievorm, terwijl dat niet zo is. Er bestaan gewoon een aantal competitievormen binnen het hele gegeven. Voor mij is slam poetry een open podium waar aan iedereen de kans wordt gegeven om iets te komen vertellen. Die openheid is echt eigen aan slam poetry.'

'Zelf praat ik over allerlei uiteenlopende thema’s. Dat kan gaan over racisme en vluchtelingen of over eenzaamheid en de afstand die mensen hebben tussen elkaar. Slam kan in het algemeen heel breed zijn. Sommige mensen gaan meer intieme teksten schrijven. Anderen gaan dan weer meer voor het geëngageerde. Het feit dat je al die vormen kan brengen, is het mooie aan slam. Ikzelf doe het echt uit de nood om iets te kunnen vertellen. Dat is volgens mij ook wel de kern in het algemeen.'

'Ik heb het over dingen waar ik mee worstel, maar anderen worstelen er vaak ook mee. Ik vind het dan ook leuk om op een podium te merken dat mensen zich erin herkennen. Soms brengt het dan achteraf ook gesprekken teweeg.'

Gaat het er dan soms verhit aan toe, zeker bij gevoelige onderwerpen?

'Dat hangt af van de situatie en de context. Ikzelf heb al optredens gehad waarbij mensen kwamen zeggen dat ze niet akkoord waren met wat ik zei. Dan kunnen we daar een gesprek over hebben. Mijn teksten werden ook al gecensureerd. Het is zelfs al voorgevallen dat mensen naar de politie belden na het horen van mijn teksten. Ik denk dat ze in dat geval niet echt hebben geluisterd. Of misschien was het net te confronterend of voelde ze zich geschoffeerd. Mijn teksten zijn althans niet zo expliciet. Maar het kan dus echt wel een impact hebben.'

Heb je dan niet het gevoel dat je kwetsbaar bent op zo’n podium?

'Je weet nooit op voorhand hoe mensen gaan reageren op iets dat je geschreven hebt. Op het moment dat je schrijft, schrijf je het gewoon voor jezelf. Als je eenmaal op het podium staat, komt er steeds een bepaald gevoel naar boven en dan weet je wat mensen hun reactie zal zijn. Jezelf openstellen is gewoon een onderdeel van op een podium staan. Ik ben wel iemand die schrijft vanuit een soort oprechtheid. Dat vind ik enorm belangrijk in teksten. Als teksten meer gebaseerd zijn op woordspelingen kan dat zeer leuk zijn om naar te kijken. Toch raakt het mij dan niet, omdat ik die oprechtheid mis. Ik denk dat het belangrijk is om je open te stellen, ook al is dat moeilijk.'

17 december 2018