Het Virago Vrouwenorkest komt op voor gendergelijkheid in de muziek

Het Virago Vrouwenorkest komt op voor gendergelijkheid in de muziek

Wat begon als een masterproef voor haar studie aan het Conservatorium van Antwerpen, mondde al snel uit in een project met een grotere omvang dan ze ooit had durven dromen. Eline Cote (22) zet als laatstejaarsstudente het Virago Vrouwenorkest op poten, dat op zondag 8 maart (vrouwendag) haar eerste orkest zal spelen in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen.

In volle repetitie zijn ze, de 91 orkestleden en veertigtal koorzangeressen, wanneer ik langsga voor een gesprek met oprichtster Eline Cote. Met een thermos thee in de hand en een gezonde portie stress vergezelt ze me naar de artiestenfoyer. 15 jaar lang speelt ze al contrabas. Daarnaast volgt ze een lerarenopleiding om haar passie te kunnen overbrengen aan studenten en richtte ze het Virago orkest op samen met een vzw die seksisme in de kunsten aankaart. “Het is zwaar met momenten, maar ik doe het allemaal met evenveel liefde.”

Gendergelijkheid

“Ik droom er al sinds mijn zeventiende van om een project als dit op poten te zetten. Wat de trigger was om dit te gaan doen? Dat is eigenlijk een heel onnozele anekdote. Tijdens het middelbaar moest ik voor de les Engels een spreekbeurt doen over een liefdadigheidsinstelling naar keuze. Ik wilde niet voor het WWF en UNICEF-cliché gaan, dus zocht ik verder tot ik een organisatie vond die me interesseerde."

"Ik botste op He for She, zij strijden voor gendergelijkheid. Sindsdien kon ik het niet meer negeren dat wanneer ik naar een concert ging, de verhouding mannen-vrouwen niet eerlijk verdeeld was. Aangezien ik binnen de muziekwereld mijn carrière wil uitbouwen, ben ik me verder gaan verdiepen in seksisme binnen de muzieksector. Vanaf dat moment ben ik activiste geworden.”

(c) Ingeborg Selleslags
(c) Ingeborg Selleslags

“We zitten met een groot probleem wanneer het op gendergelijkheid in de kunsten aankomt. Uiteraard hebben we al grote stappen gemaakt tegenover enkele jaren terug, maar we zijn er nog lang niet. Het is 2020: zo’n problematieken zouden er gewoonweg niet meer mogen zijn, als je het mij vraagt."

"De wereld is heel hard aan het evolueren, mensen zouden dat ook moeten doen. Daarom wil ik die evolutie, mede door dit project, een duwtje in de rug geven. Ons orkest moet een celebration of women vormen, en wat viert dat beter dan een massa vrouwen op een podium te zetten die het werk van vrouwelijke componisten brengen?”, zegt ze glunderend.

“Het Virago Vrouwenorkest bestaat uit 91 vrouwelijke orkestleden en zo’n veertigtal koorleden. Tijdens onze grand finale staan we zo goed als allemaal op het podium. Het orkest vormt een mix van muziekstudenten, professionals, hobby-muzikanten en zelfs gepensioneerde muzikanten. Het vormt daarnaast ook een samenwerking tussen een hele hoop nationaliteiten. De verscheidenheid van onze leden wijst erop hoe noodzakelijk een statement als dit blijft.”

(c) Ingeborg Selleslags
(c) Ingeborg Selleslags

Vrouwelijke componisten

“De belangrijkste pijlers zijn voor mij het gehoord en erkend worden als vrouwelijk kunstenaar. De mogelijkheid om te laten zien dat je als vrouw in staat bent om grootse dingen te doen. Daarom ben ik bij de selectie van vrouwelijke componisten vertrokken vanuit hun verhaal en niet vanuit hun muziek."

"Elke vrouw die deel uitmaakt van ons programma, heeft ervoor gevochten om erkend te worden als componiste. Ik vond al snel een lijst terug van 100 werken die door vrouwen geschreven werden, maar dat zou het concert uiteraard iets te lang maken. (lacht) Ik heb de lijst gereduceerd tot zo’n tien werken. Vier daarvan zijn voor een orkestrale bezetting, de andere zes zijn voor kamermuziekgroepen geschreven.”

“Het programma bestaat uit componistes van de late achttiende eeuw, tot twee studentes die anno 2020, speciaal voor dit project een stuk hebben geschreven. Ik wil zo genoeg afwisseling in het programma brengen en voor ieder wat wils ter beschikking stellen. Enkel nummers spelen uit de Romantiek of een andere periode leek me geen juiste keuze voor Virago.”

“De inzet van alle orkestleden geeft me een enorme boost om te blijven gaan. Het geeft een grote voldoening om dit te kunnen doen. Alle vrouwen zijn super positief ingesteld. Hun enthousiasme neemt bij mij heel veel stress weg. Ik heb niet langer het gevoel dat ik dit alleen doe.”

Het Virago orkest in volle repetitie.
Het Virago orkest in volle repetitie.

Stereotypering van instrumenten

“Ik ben gelukkig, in tegenstelling tot vele anderen, nog niet vaak gediscrimineerd geweest op vlak van mijn geslacht binnen mijn carrière. Waar ik wel vaak mee kamp is de stereotypering van het instrument dat ik bespeel. Contrabas wordt, net als andere instrumenten met een serieuze omvang, gezien als een instrument dat door een man bespeeld zou moeten worden. Koperblazers bijvoorbeeld, worden nog steeds geassocieerd met een militaire sfeer die onlosmakelijk verbonden wordt met het mannelijk geslacht."

"Die stereotypering is iets wat je van kindsbeen af meekrijgt wanneer je naar de muziekschool gaat: ‘een trompet is voor jongetjes, een harp is voor meisjes’. Het is ook niet meer dan normaal dat wanneer je ouders zoiets met de paplepel meegeven, je gaat kiezen voor een instrument dat zij geschikt vinden voor jou.”

“Mijn ouders dachten daar gelukkig anders over. Maar het zit zò hard ingebakken in onze cultuur. Dagelijks krijg ik flauwe mopjes naar me toe geslingerd wanneer ik met mijn contrabas rondloop: ‘Amai, dat ziet er zwaar uit. Was je niet beter piccolo gaan spelen?’."

"Er was zelfs eens een man die het ronduit 'grappig' vond om mij naast mijn contrabas te zien staan, hij had nog nooit zoiets gezien, zei hij. Na afloop van het concert kwam hij zich verontschuldigen omdat hij het zo goed vond. Ik haalde daar een ongelofelijke voldoening uit, dat ik hem van gedachten heb kunnen doen veranderen. Dat hoop ik met Virago ook te doen.”

"Wanneer je je ogen sluit tijdens een concert, ga je echt het verschil niet horen tussen een vrouw of een man die aan het spelen is, hoor.”

Statement

“We krijgen regelmatig de opmerking dat ons orkest wel eens discriminerend zou kunnen overkomen tegenover mannen. Het is uiteraard een statement dat we maken. Het liefst zou ik willen dat een project als dit niet nodig is."

"Jammer genoeg gaat er niets veranderen als we geen duidelijke boodschap de wereld insturen. We moeten tot een punt komen waarbij mensen inzien dat gender er niet toe doet. Wanneer je je ogen sluit tijdens een concert, ga je het verschil niet horen tussen een vrouw of een man die aan het spelen is, hoor.”

TessJacobs

'Als de wereld begrijpelijk was, zou er geen kunst bestaan' - Camus

Gerelateerde tips